Tranh luận nóng

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ: vấn đề lượng và chất

Thứ Bảy, 07/03/2020 19:03

(Bình luận quân sự) - Xin gửi đến bạn đọc một số thông tin về không quân đang được quan tâm nhất hiện nay qua bài viết với tiêu đề trên của chuyên gia Nga Ryabov Kirill.

Bài đăng trên “Bình luận quân sự” ngày 3/3/2020: 

Khong quan Tho Nhi Ky: van de luong va chat
Chuẩn bị cho máy bay xuất kích tại căn cứ không quân sân bay Incirlik, năm 2019.

Một vòng xoáy căng thẳng nữa tại Trung Đông đang diễn ra với sự can dự rất tích cực của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ.

Quân chủng này của Các Lực lượng Vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ đảm bảm tiến hành các hoạt động trinh sát, không kích các mục tiêu trên mặt đất và thực hiện một số nhiệm vụ khác. Chúng ta hãy xem xét cơ cấu, lực lượng và tiềm lực của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ.

Các căn cứ và các đơn vị

Theo các số liệu công khai, hiện nay tổng quân số Không quân Thổ Nhĩ Kỳ là 50.000 người, kể cả các nhân viên dân sự. Không quân Thổ Nhĩ Kỳ khai thác 15 căn cứ không quân phân bố đều khắp trên lãnh thổ nước này.

Nhờ vậy nên có thể dễ dàng huy động bất kỳ đơn vị nào để hoạt động trên toàn bộ không phận Thổ Nhĩ Kỳ và các khu vực phụ cận. Cụ thể, có thể đảm bảo cho các chiến dịch cường độ cao và các hoạt động ở phần phía Bắc Syria.

Trong cơ cấu tổ chức của Không quân có một số bộ tư lệnh chịu trách nhiệm về các lĩnh vực hoạt động khác nhau.

Dưới quyền của Bộ Tư lệnh tác chiến có gần 30 phi đội có các chức năng khác nhau, trong đó có một số phi đội hiện đang không hoạt động (các phi đội khung).

 Bộ Tư lệnh Tác chiến chịu trách nhiệm chỉ huy Không quân chiến thuật, lực lượng máy bay không người lái (UAV) và lực lượng phòng không. Bộ Tư lệnh huấn luyện tác chiến quản ly hoạt động của 6 phi đội và một số cơ sở đào tạo. Bộ Tư lệnh vận tải- quản lý khoảng 10 đơn vị và cơ quan.

Khong quan Tho Nhi Ky: van de luong va chat
Máy bay tiêm kích F-16C tham gia bay biểu diễn

Không quân tiêm kích- ném bom trực chiến hiện có 9 phi đội được trang bị nhiều loại máy bay và trang bị kỹ thuật khác nhau. Có 2 phi đội trinh sát chiến thuật; mới thành lập 1 phi đội AWACS (Hệ thống chỉ huy và cảnh báo trên không) .

Các nhiệm vụ hỗ trợ- đảm bảo do 1 phi đội máy bay tiếp dầu và một phi đội máy bay tìm kiếm- cứu nạn đảm nhiệm. Lực lượng Phòng không (trong quân chủng không quân) có 8-10 tiểu đoàn, chưa tính tới các tổ hợp tên lửa phòng không S-400 mới nhất.

Sức mạnh vật chất

Thành phần nòng cốt của (binh chủng) Không chiến thuật của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ là các máy bay tiêm kích- ném bom F-16C / D một số biến thể. Tổng cộng, Không quân chiến thuật có hơn 240 máy bay F-16C / D, nhưng chỉ có 158 chiếc được bàn giao cho các đơn vị chiến đấu.

Số còn lại được biên chế cho các phi đội huấn luyện. Kiểu máy bay chiến đấu thứ hai là F-4E với 48 chiếc.

Thổ Nhĩ Kỳ không còn kiểu máy bay tiêm kích nào khác. Không quân Thổ Nhĩ Kỳ đã có kế hoạch để mua một số lượng đáng kể các máy bay tiêm kích F-35 hiện đại, nhưng đã bị đổ vỡ vì những lý do chính trị.

Chịu trách nhiệm đảm bảo cho hoạt động của Không quân chiến đấu là 4 máy bay AWACS Boeing 737 AEW & C, 7 máy bay tiếp dầu Boeing KC-135R và 1 máy bay Transall C-160 trang bị các phương tiện tác chiến điện tử.

Các nhiệm vụ trinh sát trên đất liền và trên biển do 2 máy bay tuần tiễu CASA CN-235 chịu trách nhiệm. Hiện đã đặt hàng mua 4 máy bay Bombardier Global 6000 phiên bản trinh sát.

Khong quan Tho Nhi Ky: van de luong va chat
F-16 tham gia tập trận chung NАТО

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ có lực lượng máy bay vận tải quân sự tương đối mạnh. Thành phần chủ yếu là 41 chiếc máy bay CN-235. Ngoài ra, còn có 16 máy bay Lockheed C-130B / E.

Đang tiếp tục mua máy bay vận tải Airbus A 40M. Trong số 10 máy bay được đặt hàng, Không quân Thổ đã nhận được 9. Trong trang bị của Lực lượng máy bay lên thẳng thuộc Không quân vận tải có các máy bay Bell UH-1H (57 chiếc) và Eurocopter AS332 (21 chiếc).

Trong tương lai gần, sẽ tiếp nhận 6 máy bay lên thẳng T-70 Sikorsky sản xuất theo giấy phép của Mỹ.

Trong các đơn vị của Bộ Tư lệnh huấn luyện có rất nhiều kiểu máy bay khác nhau. Các mẫu phổ biến nhất là máy bay chiến đấu F-16C / D với số lượng 87 chiếc. Vẫn đang còn khai thác 68 chiếc máy bay Northrop T-38 Talon và 23 chiếc Canadair NF-5A / B.

Còn có các máy bay KAI KT-1 và SIAI-Marchetti SF.260 với lần lượt là 40 và 35 chiếc. Đã có kế hoạch hiện đại hóa lực lượng máy bay huấn luyện. Cụ thể là đã đặt mua các TAI Hürkuş do Thổ Nhĩ Kỳ tự sản xuất và các máy bay PAC MFI-17 Mushshak của Pakistan.

Tập đoàn TAI (Thổ Nhĩ Kỳ) đã bàn giao cho Không quân nước này chiếc máy bay tự sản xuất đầu tiên của lô hàng này.

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ quan tâm đặc biệt đến hướng nghiên cứu chế tạo UAV. Trong trang bị hiện đang có các UAV trinh sát và các UAV tấn công. Đại đa số các UAV đang có là các UAV trinh sát.

Đó là các UAV (trinh sát) Bayraktar Mini (khoảng 140 chiếc), Vestel Karayel và Malazgirt (chưa đến 10 chiếc mỗi kiểu) do Thổ Nhĩ Kỳ tự sản xuất, và các UAV IAI Heron của Israel (khoảng 10 chiếc).

Khong quan Tho Nhi Ky: van de luong va chat
Các máy bay tiêm kích F-4E v ẫn “tại ngũ”

Trong thành phần Lực lượng UAV tấn công có khoảng 100 chiếc Bayraktar TB2 và khoảng 15-16 chiếc TAI Anka. Các đơn vị Không quân Thổ Nhĩ Kỳ vẫn sẽ được trang bị tiếp các UAV hai kiểu trên.

Chúng đang được Không quân Thổ sử dụng nhiều trên không phận các điểm nóng và vì vậy nên cũng chịu nhiều tổn thất. Chiếc UAV tấn công bị bắn hạ gần nhất chỉ mới vài ngày trước đây.

Các phương tiện phòng không khác nhau cũng thuộc quyền chỉ huy của Bộ Tư lệnh Không quân. Kiểu tổ hợp phòng không phổ biến nhất là tổ hợp “Rapier 2000” do Anh sản xuất – có tồng cộng 515 tổ hợp phóng biên chế cho 86 đại đội. Trong trang bị vẫn còn các tổ hợp MIM-23 Hawk XXI - 16 đã khá lạc hậu.

Đến thời điểm hiện tại đã hoàn thành công tác bàn giao các hệ thống S-400 mua của Nga với 4 (cơ số) đại đội. Hiện vẫn còn hàng trăm hệ thống pháo phòng không trực chiến, trong đó có các hệ thống đã được hiện đại hóa và thay thế một số bộ phận.

Từ năm 2012, Không quân Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt đầu khai thác thiết bị vũ trụ (vệ tinh) Göktürk-2. Vệ tinh này có nhiệm vụ trinh sát quang học trên một số dải tần. Vào năm 2016, “cụm”” vệ tinh được bổ sung thiết bị thứ hai - Göktürk-1.

Nó cũng giải quyết các nhiệm vụ như người tiền nhiệm (tức Göktürk-2), nhưng có điểm khác là có các tính năng hoàn thiện hơn.

Khong quan Tho Nhi Ky: van de luong va chat
Máy bay AWACS Boeing 737 AEW&C

Triển vọng phát triển

Giới lãnh đạo chính trị- quân sự Thổ Nhĩ Kỳ đã có kế hoạch phát triển Không quân nước này, nhưng tiến trình này có thể phải đối mặt với một số vấn đề nghiêm trọng. Cụ thể, một trong các chương trình phát triển Không quân chiến đấu đã buộc phải tạm dừng (F-35) , và khả năng thực hiện một số chương trình khác cũng đang bị đặt dấu hỏi.

Thổ Nhĩ Kỳ từng đặt nhiều kỳ vọng vào hợp đồng mua máy bay tiêm kích F-35 của Mỹ. Đã đặt mua 30 chiếc; các kế hoạch tổng thể dự kiến mua tới 120 chiếc.

Một số phi đội đã được huấn luyện chuyển loại để sử dụng F-35- nhưng giờ thì những phi đội này đang không hoạt động vì không có máy bay cùng loại để khai thác. Trong khi Mỹ vẫn tiếp tục kiên quyết từ chối bán các máy bay F-35 do những khúc mắc quanh một hợp đồng quốc tế khác (tức mua S-400-ND).

Ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang cố gắng đầu tư để tự chế tạo máy bay tiêm kích thế hệ năm.

Tập đoàn TAI tuy đã được giao trách nhiệm thực hiện Dự án TF-X, nhưng lại chưa có những kinh nghiệm cần thiết. Hiện giờ thì tuy dự án mới vừa được khởi động nhưng TAI đã cam kết là chuyến bay đầu tiên của mẫu thử nghiệm máy bay tiêm kích thế hệ năm sẽ được thực hiện vào các năm 2023-25.

Cũng theo cam kết của TAI, đến đầu những năm 30, các máy bay tiêm kích thế hệ năm Thổ Nhĩ Kỳ tự sản xuất sẽ được đưa vào trang bị hàng loạt cho các đơn vị Không quân Thổ Nhĩ Kỳ.

Khong quan Tho Nhi Ky: van de luong va chat
Máy bay tiếp dầu KC-135R

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã cho đặt hàng thiết kế vệ tinh trinh sát radar Göktürk-3 và dự án đã được triển khai từ mấy năm nay. Nhưng thời hạn phóng vệ tinh trên lên quỹ đạo đã bị trì hoãn nhiều lần. Nếu vệ tinh Göktürk-3 được đưa vào khai thác, tiềm lực của cụm vệ tinh ít ỏi hiện có sẽ được tăng cường đáng kể.

Các kết luận chung

Vào thời điểm hiện tại, Không quân Thổ Nhĩ Kỳ là một quân chủng rất đặc thù, có cả ưu điểm lẫn nhược điểm. Với thực trạng hiện tại, Không quân Thổ Nhĩ Kỳ có thể giải quyết các nhiệm vụ được giao và tiến hành các hoạt động tác chiến dưới hình thức này hay hình thức khác, tuy nhiên, vẫn có một số hạn chế rất đáng kể.

Nếu so với không quân các nước khác trong khu vực, Không quân Thổ Nhĩ Kỳ có nhiều máy bay hơn và hiện đại hơn. Có Không quân chiến thuật mạnh với hơn 300 máy bay và các đơn vị đảm bảo khác.

Nhưng vấn đề là ở chỗ Không quân Thổ Nhĩ Kỳ được trang bị chủ yếu là các máy bay và phương tiện kỹ thuật quân sự đã cũ và dù đã được hiện đại hóa một số lần, nhưng vẫn có các tính năng thua kém rất đáng kể so với các mẫu máy bay hiện đại “xịn”.

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ dù rất cố gắng để có những phương tiện kỹ thuật mới, nhưng đang gặp khó khăn. Vấn đề lớn nhất là đã không (chưa) thể mua được máy bay F-35 do những bất đồng với Mỹ.

Khong quan Tho Nhi Ky: van de luong va chat
Maket vệ tinh trinh sát Göktürk-2

 Tình hình đối với Không quân đảm bảo có khác hơn. Đã ký và đang thực hiện một số hợp đồng cung cấp các phương tiện kỹ thuật mới (máy bay) các mẫu khác nhau. Mặc dù vậy, tỷ lệ các mẫu cũ trong trang bị vẫn còn rất cao. Để làm thay đổi tỷ lệ giữa cũ và mới, sẽ cần tương đối nhiều thời gian và các khoản kinh phí đáng kể.

Tình hình trong lĩnh vực UAV có lạc quan hơn. Hiện Thổ Nhĩ Kỳ đang sản xuất và khai thác một số UAV các lớp cơ bản và nhờ vậy mà đã bù đắp được phần nào đó sự tụt hậu của lực lượng máy bay có người lái. Tuy nhiên, sử dụng nhiều UAV trong các khu vực chiến sự cũng dẫn đến nhiều tổn thất.

Như các sự kiện của những năm gần đây cho thấy, Không quân Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn có khả năng thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu khác nhau trong nhiều điều kiện khác nhau.

Tuy nhiên, những lợi thế của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ so với không quân các nước xung quanh không mang tính quyết định. Các hoạt động tác chiến thường đi kèm với tổn thất khá lớn và không phải lúc nào cũng hoàn thành tốt các nhiệm vụ đặt ra.

Tuy vậy, giới lãnh đạo quân sự và chính trị Thổ Nhĩ Kỳ coi những tổn thất như vậy là có thể chấp nhận được và có cơ sở nếu như đạt được các mục tiêu của họ. Cách tiếp cận này đúng đến mức nào- thời gian sẽ trả lời.

  • Lê Hùng- Nguyễn Hoàng (dịch)