Tranh luận nóng

Ưu thế trên không: Không quân Nga vs US Air Force

Chủ Nhật, 24/01/2021 07:33

(Lực lượng vũ trang) - Không quân chiến đấu của hai nước đều đang trong "giai đoạn quá độ " và nằm im trên mặt đất...

Chúng tôi mới giới thiệu tới bạn đọc bảng xếp hạng “World Air Forces 2021” qua bài "Flanker" Nga chiếm chỗ “của Hornet" Mỹ (DVO, 8/12/2021).

Để cung cấp thêm một số thông tin chi tiết hơn về không quân Nga- Mỹ và từ một góc nhìn khác, xin giới thiệu tiếp bài viết với tiêu đề và phụ đề trên của chuyên gia quân sự Nga Victor Sokirko đăng trên “Svobodnaia Pressa” ngày 15/12/2020 mới đây.

Uu the tren khong: Khong quan Nga vs US Air Force
Máy bay chiến đấu thế hệ 4 Su-27 (Ảnh: Sergey Bobylev / TASS)

Có vẻ như chúng ta (người Nga) đã có một lý do chính đáng để tự hào - Nga đứng thứ hai trên thế giới về số lượng máy bay quân sự, chỉ sau Mỹ.

Tạp chí hàng không Flight International của Anh mới đây đã công bố bảng xếp hạng (và cũng là sổ tay tra cứu thông tin-ND) “World Airforces 2021”, trong đó ghi nhận hiện Các Lực lượng Vũ trang (CLLVT) LB Nga đang có trong biên chế 4.143 các thiết bị bay, máy bay và máy bay lên thẳng. Chúng ta (Nga) cũng đứng thứ hai thế giới về số lượng máy bay tiêm kích.

Nhưng nói chung, đấy chỉ là những con số, hay là cái thường được gọi là dữ liệu trên giấy về biên chế của lực lượng không quân, và những con số này không phản ánh một cách chính xác hiệu quả tác chiến thực tế của lực lượng không quân.

Không quân Nga

Chúng ta hãy lấy, ví dụ như máy bay ném bom- mang tên lửa chiến lược siêu âm Tu-160, hay còn được gọi là “Thiên nga trắng”.

Có 16 máy bay như vậy trong trang bị của Không quân Nga, mà cụ thể là trong biên chế của Sư đoàn không quân ném bom hạng nặng số 22 (đóng quân tại căn cứ không quân Engels ở tỉnh Saratov).

Trên thực tế, có tới gần một nửa trong số đó đang “dính chặt” với mặt đất- vì một nửa đó đang được hiện đại hóa. Những chiếc máy bay được đưa vào khai thác từ năm 1987 này vẫn được coi là tốt nhất trong lớp máy bay ném bom hạng nặng, nhưng nhiều thời gian đã qua và chúng cần phải được hiện đại đại hóa.

Nhưng tiến độ hiện đại hóa diễn ra cực chậm. Chiếc Tu-160 hiện đại hóa đầu tiên mới được đưa vào biên chế của Không quân Tầm xa vào cuối năm 2018, còn một chiếc Tu-160M ​​hiện đại hóa nữa- vừa thực hiện xong chuyến bay thử nghiệm đầu tiên vào đầu năm 2020.

Tình trạng không mấy lạc quan đó vẫn xảy bất chấp một thực tế là từ năm 2015, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Xergey Shoigu đã từng tuyên bố là cần tiếp tục sản xuất mới những máy bay ném bom như vậy, và đưa ra một con số cụ thể là Không quân Nga cần thêm ít nhất 50 chiếc.

Như đã nói, việc khởi động lại dây chuyền hiện đại hóa các máy bay lên cấp Tu-160M ​​/ Tu-160M2 mới dự kiến ​sẽ ​không diễn ra sớm hơn năm 2023.

Đại bộ phận "máy bay tầm chiến lược" trong Không quân Nga- đó là máy bay Tu-95 "Gấu". Có khoảng 30 chiếc Tu-95 biến thế Tu-95MS đang trong trạng thái sẵn sàng cất cánh thực hiện nhiệm vụ, còn khoảng 60 chiếc nữa đang nằm trong thành phần lực lượng dự bị, nhưng vẫn được tính vào tổng số có trong trang bị.

Những chiếc còn bay được (Tu- 95 được đưa vào khai thác từ năm 1956, chiếc “trẻ nhất” xuất xưởng năm 1992) cũng cần phải được hiện đại hóa lên cấp độ MSM- tức là phải thay động cơ mới, trang bị cơ số vũ khí mới và thiết bị điện tử mới.

Hiện chỉ có những chiếc Tu-95MS-16 mới được hiện đại hóa xong là đáp ứng được các tiêu chí như vậy và chúng sẽ trực chiến đến năm 2040. Số lượng Tu-95MS-16 hiện có vào khoảng 20 chiếc.

Tình hình với máy bay ném bom chiến lược- mang tên lửa Tu-22M còn đáng buồn hơn. Có 62 chiếc Tu-22M nhiều biến thể khác nhau, đại bộ phận trong số đó không còn khả năng chiến đấu nên hoặc là đang được niêm cất bảo quản, hoặc là đang được sửa chữa.

Theo kế hoạch đã được duyệt thì ​​đến hết năm 2020 Nhà máy Hàng không Kazan mang tên Gorbunov sẽ hiện đại hóa 30 chiếc Tu-22M lên cấp độ Tu-22M3M.

Các thông tin chi tiết về các công việc hiện đại hóa các máy bay ném bom này được giữ bí mật, nhưng chuyến bay đầu tiên của biến thể hiện đại hóa Tu-22M3M này được thực hiện vào năm 2018, nên có thể dự đoán khá chính xác rằng mới chỉ có không quá 10 máy bay như vậy được hiện đại hóa.

Với máy bay tiêm kích, mọi việc tốt hơn rất nhiều, và ở đây thì Không quân Nga rất xứng đáng được đưa vào danh sách những lực lượng không quân xuất sắc nhất cả về chất lượng và số lượng.

Chúng ta sẽ không nhắc tới các máy bay tiêm kích thế hệ 5 Su-57 vì hiện chưa “bay tới” được các trung đoàn không quân và vẫn đang tiếp tục trong quá trình hoàn thiện.

Nhưng còn có những "ông vua bầu trời" khác, trong số đó, không nghi ngờ gì nữa, bục danh dự cao nhất phải thuộc về máy bay tiêm kích siêu cơ động đa năng có điều khiển véc tơ lực đẩy Su-35 thuộc thế hệ 4 ++.

Tuy là một phiên bản phát triển từ ý tưởng chế tạo máy bay tiêm kích Su-27, nhưng đây là một kiểu máy bay hoàn toàn mới được thiết kế tại Phòng Thiết kế Sukhoi vào năm 2008.

Có 48 chiếc đầu tiên trong tổng số 90 chiếc đang có trong trang bị được bàn giao cho Không quân vào năm 2015, số còn lại theo đơn đặt hàng quốc phòng nhà nước đã được đưa vào trang bị tháng 11/2019. Bộ Quốc phòng Nga đang có kế hoạch ký một hợp đồng mới mua thêm 50 chiếc Su-35 nữa.

Uu the tren khong: Khong quan Nga vs US Air Force
Su-35

Bản thân "cha đẻ" của Su-35S- máy bay tiêm kích hạng nặng siêu thanh đa năng thế hệ 4 Liên Xô-Nga Su-27 (NATO định danh là Flanker-B - ) được đưa vào trang bị từ năm 1985, nhưng giờ vẫn đang trực chiến. Hiện đang có 101 chiếc Su-27 với nhiều biến thể khác nhau trong trang bị.

Do sắp hết tuổi thọ và tương đối lạc hậu, một phần trong số chúng sẽ được loại biên ngay trong tương lai gần. Trong trang bị chỉ còn các Su-27SM3 hiện đại hóa (24 chiếc) và nhiều khả năng là cả biến thể Su-27SM (47 chiếc),- những máy bay này sau đó sẽ được thay thế bằng Su-57.

Máy bay tiêm kích đa năng Liên Xô- Nga (tiêm kích-ném bom) Su-30 (Flanker-C) với các biến thể SM và M2 (lần lượt là 91 chiếc và 20 chiếc) cũng đã chứng minh được khả năng xuất sắc của mình.

Tuy nhiên, kiểu máy bay được khai thác từ năm 1992 và vẫn được sản xuất này đang cần hiện đại hóa sâu quy mô lớn để quy chuẩn với Su-35S.

Có vẻ như tiêm kích đa năng thế hệ 4 Liên Xô MiG-29 (theo định danh NATO Fulcrum - "điểm tựa") đang sắp hết thời. Hiện đang có trong trang bị 120 chiếc MiG-29 nhưng không phải tất cả chúng đều có thể xuất kích tác chiến.

"Lão tướng" này đã bắt đầu được thay thế bằng máy bay tiêm kích hạng nhẹ đa chức năng thế hệ 4 ++ (có các tính năng gần với thế hệ 5) là MiG-35. Tuy vậy, đến thời điểm hiện tại mới có10 chiếc MiG-35 được bàn giao cho Không quân Nga.

Bộ Quốc phòng Nga dự định tiếp tục hiện đại hóa lần hai cho chiếc máy bay tiêm kích- đánh chặn tầm xa siêu âm hoạt động trong mọi thời tiết của Liên Xô-Nga là MiG-31 (Định danh NATO “Foxhound”).

Nó bắt đầu trực chiến từ năm 1981 và là chiếc máy bay tiêm kích Liên Xô thế hệ 4 đầu tiên. Trong số những chiếc đang có trong trang bị - có 80 chiếc MiG-31BM và 10 chiếc MiG-31K (được cải hoán để mang tên lửa siêu thanh “Kinzhal” ("Dao găm")) .

Nhu cầu về kiểu máy bay này hiện nay lớn đến mức mà Bộ Quốc phòng Nga có kế hoạch hiện đại hóa ít nhất 150 chiếc lên cấp BM đến trước năm 2023. Được biết, hiện có 160 chiếc MiG-31 đang được niêm cất, và những chiếc này sau khi được hiện đại hóa sẽ sẵn sàng quay trở lại hàng ngũ.

Còn có thể điểm qua các loại hình máy bay khác của Không quân khác Nga – không quân chiến trường (chiến thuật), không quân vận tải, không quân chuyên dụng (xin nói rõ là chỉ có 14 chiếc máy bay tiếp dầu Il-78), nhưng đã có thể thấy khá rõ xu hướng chung.

 Đó là- dù có một danh sách biên chế khá lớn, nhưng tối đa cũng chỉ một nửa trong số đó là có thể “bay được”.

Một “Thời kỳ quá độ" đã hình thành, khi mà số lượng các phương tiện- thiết bị kỹ thuật hàng không mới không kịp thay thế những phương tiện- thiết bị hàng không, nói một cách văn vẻ, đang thở hắt ra.

Vấn đề này chủ yếu đang được giải quyết bằng phương pháp hiện đại hóa những máy bay hiện có để kéo dài tuổi thọ (tăng hạn), đồng thời trang bị trang thiết bị và vũ khí mới, giúp chúng có thể tiếp tục trực chiến thêm trong khoảng 10 năm nữa.

Nhưng như đã thấy, ngay cả tiến trình này cũng không được tiến hành với tốc độ đủ nhanh như Bộ Quốc phòng Nga mong muốn.

Không quân Mỹ

Không quân Mỹ cũng đang trong tình trạng như vậy. US Air Force (Không quân Mỹ) với lực lượng máy bay lớn nhất thế giới, cũng đang phải đối mặt với những thách thức tương tự.

Mới đây, Công ty nghiên cứu Mitre Corp. và Trung tâm Đánh giá Chiến lược và Ngân sách Mỹ (CSBA) đã rút ra một kết luận như sau: "Không quân Mỹ cần hiện đại hóa quy mô lớn và khẩn cấp để sẵn sàng cho các cuộc xung đột giả định với Nga và Trung Quốc".

Và mặc dù tiến trình phát triển của lực lượng không quân theo Bản kế hoạch "Không quân Mỹ: Thách thức tương lai" đã được triển khai từ năm 2013, nhưng hiện Không quân Mỹ vẫn không có đủ máy bay chiến đấu – cả các máy bay ném bom, máy bay tiêm kích, máy bay trinh sát và máy bay tiếp dầu.

Mỹ tập trung ưu tiên cho máy bay tiêm kích thế hệ F-35 Lightning II ("Tia chớp") vốn được họ tự nhận là máy bay chiến đấu tốt nhất trên thế giới. Còn những máy bay còn lại, không được quan tâm lắm.

Lấy ví dụ, trong danh sách các máy bay tiêm kích của Mỹ (của Tạp chí hàng không Flight International nói trên), có cả những máy bay không những không còn được sản xuất, mà còn không còn được khai thác, chẳng hạn như máy bay tiêm kích siêu âm hai phi công F-14 Tomcat, - chúng đã chính thức bị loại khỏi trang bị của Không quân Mỹ vào tháng 9/ 2006 (đưa vào hoạt động từ năm 1974).

Máy bay cường kích A-10 “Thunderbolt” được thiết kế từ đầu những năm 1970, nhưng với nhiều biến thể và nếu được thay cánh, vẫn có thể tăng hạn phục vụ đến năm 2028.

Trong số các "lão làng" của Không quân Mỹ còn có máy bay tiêm kích đa năng F-16 Fighting Falcon ("Chim ưng chiến đấu"), - đây là kiểu máy bay tiêm kích được sản xuất với số lượng nhiều nhất của Mỹ từ ​​năm 1976 với hơn 4.500 chiếc.

Nhiều máy bay F-16 đã được xuất khẩu tới 25 quốc gia, có 2.231 chiếc được bàn giao cho Không quân Mỹ, chiếc mới nhất được đưa vào trang bị năm 2005. Kể từ đó (2005), kiểu máy bay tiêm kích này vẫn được sản xuất cho đến năm 2017 nhưng chỉ để xuất khẩu.

Trong biên chế của Air Force vẫn còn các máy bay tiêm kích dòng F-15. Các biến thể như F-15 Eagle, C và D là máy bay tiêm kích chiếm ưu thế trên không, còn biến thể F-15 Strike Eagle đã là máy bay tiêm kích-ném bom.

Những chiếc máy bay có chức năng chiếm ưu thế trên không thế hệ 4 này được đưa vào sử dụng từ năm 1976. Nhưng như những kỹ sư thiết kế và Không quân Mỹ khẳng định thì F-15 chưa bao giờ thất bại trong các trận không chiến và đã bắn hạ khoảng 100 máy bay và máy bay lên thẳng của đối phương.

Dự kiến những chú "đại bàng" hiện đại hóa sẽ vẫn phục vụ trong Không quân Mỹ cho đến năm 2025.

Uu the tren khong: Khong quan Nga vs US Air Force
F-22 Raptor

Máy bay tiêm kích đa năng thế hệ 5 F-22 Raptor đã ngừng sản xuất từ ​​năm 2011, tổng cộng có 187 chiếc được xuất xưởng, trong đó có 18 chiếc bị rơi hoặc không thể tiếp tục hoạt động .

Kể từ năm 2012, những quy định hạn chế mới nghiêm ngặt đã được áp dụng khi khai thác F-22 do hệ thống tạo oxy trên máy bay bị lỗi vẫn chưa được khắc phục triệt để.

Các phi công Mỹ phàn nàn về việc bị khó thở trong buồng lái, và hậu quả là “Chim săn mồi" bị cấm bay ở độ cao quá 6.700 m và bị cấm thực hiện các chuyến bay đường dài.

Trong khi đó F-22 lại là kiểu máy tiêm kích đắt đỏ nhất thế giới – giá của nó, nếu tính cả chi phí sản xuất và chi phí R&D (công tác nghiên cứu- thiết kế), lên tới 379,5 triệu USD. Chi phí giờ bay của chiếc máy bay này cũng khá tốn kém nên chúng rất ít khi được bay.

Trong 3-5 năm tới, các máy bay tiêm kích hiện có của Mỹ dự kiến ​​sẽ ngừng hoạt động.

Và mặc dù theo những số liệu trong báo cáo của chính phủ Mỹ thì những chiếc tiêm kích F-16, cũng như các máy bay cường kích A-10 (kiểu máy bay có số lượng nhiều nhất trong trang bị Không quân Mỹ) vẫn đang ở trong tình trạng "khả quan" (tình trạng kỹ thuật tốt), nhưng chúng sẽ phải nhường chỗ cho các máy bay tiêm kích thế hệ 5 F-35.

Và như vậy, trên thực tế, cũng có tới gần một nửa số máy bay chiến đấu của Không quân Hoa Kỳ “nằm yên trên mặt đất”. Hoàn toàn giống với tình trạng của Không quân Nga.

  • Lê Hùng- Nguyễn Hoàng (dịch)