Tranh luận nóng

Ba kịch bản cho tương lai của Idlib và hòa bình Syria

Thứ Năm, 19/03/2020 07:21

(Quan hệ quốc tế) - Các nhóm vũ trang được chính quyền Ankara hậu thuẫn không cam tâm từ bỏ các khu vực mà họ đang kiểm soát

Thực tế này khiến thỏa thuận ngừng bắn Nga-Thổ Nhĩ Kỳ đứng trước nguy cơ tan vỡ. Trong bối cảnh đó, giới phân tích đưa ra 3 kịch bản cho diễn biến tiếp theo ở khu vực giảm leo thang xung đột thuộc tỉnh Idlib của Syria.

Ba kich ban cho tuong lai cua Idlib va hoa binh Syria
Đường cao tốc M4 có vai trò rất quan trọng cả về chính trị, quân sự lẫn kinh tế-xã hội

Phiến quân đánh sập cầu, cắt đứt tuyến cao tốc M4

Hãng thông tấn quốc gia Syria SANA hôm 17/3 đưa tin, những kẻ khủng bố đã cài một lượng lớn chất nổ đánh sập hoàn toàn cây cầu Muhambal có vị trí rất quan trọng trên đường cao tốc M4, nằm ở phía tây thành phố Erich thuộc tỉnh Idlib.

Cây cầu này nằm cách thị trấn chiến lược Jisr al-Shughur - điểm đầu vào phía tây tỉnh Idlib, khoảng gần 20km, tương đương với 20 phút chạy xe và cách thị trấn Saraqip ở phía đông tỉnh Idlib khoảng gần 40km, tương đương gần 40 phút lái ô tô.

SANA cho biết thêm, bọn khủng bố chặn đường cao tốc bằng lốp xe đang cháy; đồng thời đe dọa trả thù, buộc hàng chục thường dân phải dựng lều và làm “hàng rào sống” trên đường hoặc treo phần thưởng tiền mặt cho một bộ phận công dân, nếu họ vẫn liên tục ở trong các lều trên đường.

Ngoài ra, các tay súng khủng bố còn rải rất nhiều vật thể kim loại sắc nhọn trên các đoạn khác của tuyến đường, làm gián đoạn giao thông trên cao tốc M4, khiến xe tuần tra không thể đi qua.

Hành động của các nhóm vũ trang diễn ra liên tục từ ngày 13/3, mục đích của chúng là cắt đứt giao thông trên tuyến đường này, phá vỡ các cuộc tuần tra chung giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ trên vùng đệm (hành lang an toàn) rộng 12km (mỗi bên 6km về phía bắc và phía nam M4).

Được biết, cuộc tuần tra Nga-Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên trên đường cao tốc M4 hôm 15/3 đã diễn ra trên cơ sở thỏa thuận ngừng bắn mà Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã đạt được tại Moscow hôm 5/3.

Đội tuần tra chung của hai nước đã vấp phải nguy cơ đe dọa tấn công liên tục từ phía các tay súng thuộc nhóm khủng bố Jabhat al-Nusra (tên gọi trước đây của Hay’at Tahrir al-Sham - HTS, tức chi nhánh của tổ chức khủng bố quốc tế al-Qaeda), nên đã phải rút ngắn lộ trình tuần tra.

Nhóm khủng bố này cùng với các nhóm vũ trang khác như “Đảng Hồi giáo Turkistan” (Turkistan Islamic Party - TIP), Mặt trận Giải phóng Quốc gia (NFL) và “Lữ đoàn Ahl al-Sham”, đã từ chối thực hiện thỏa thuận đạt được giữa Moscow và Ankara, kêu gọi tiếp tục chiến sự chống quân đội Syria và tuyên bố sẵn sàng tổ chức tấn công đội tuần tra của quân cảnh Nga ở tỉnh Idlib.

Vai trò của tuyến cao tốc M4 với Idlib và Syria

Tuyến đường cao tốc M4 có vai trò hết sức quan trọng về quân sự trong cuộc chiến ở Idlib.

Việc giành lại đường cao tốc M5 và đặc biệt là thị trấn chiến lược Saraqib, nằm án ngữ đoạn giao cắt giữa cao tốc M5 với M4; cùng với việc giải phóng phần phía tây Aleppo đã tạo điều kiện thuận lợi để Quân đội Syria áp sát cả sườn phía nam và phía bắc của đường cao tốc M4.

Với việc mở hành lang an toàn 12km dọc cao tốc M4 (6km phía bắc và 6km phía nam), hoạt động tuần tra chung của Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã cắt đứt sự liên lạc của phiến quân và khủng bố ở hai phần nam-bắc của Idlib, chia khu vực kiểm soát còn lại của chúng thành hai “cái túi” phiến quân.

Điều đặc biệt đáng chú ý là “cái túi phiến quân phía nam” nhỏ hơn “cái túi” phía bắc, nó chỉ có chiều sâu chiến dịch khoảng hơn 10km, đây có thể là khu vực quyết chiến trong chiến dịch quân sự tiếp theo của Quân đội Syria (nếu lệnh ngừng bắn bị phá vỡ), nhằm giải phóng hoàn toàn khu vực phía nam đường cao tốc M4.

Một vấn đề khác là đường cao tốc M4 rất gần thành phố thủ phủ của tỉnh Idlib, khoảng cách từ hai thị trấn quan trọng là Arihah và Saraqip trên đường cao tốc này tới thành phố Idlib lần lượt là 14,5km và 18,2km, tức là chưa tới 20 phút hành quân bằng phương tiện cơ giới.

Do đó, nếu thiết lập được vùng đệm rộng 6km về phía bắc M4, Quân đội Syria sẽ tiếp cận rất gần và có thể áp sát bao vây thành phố Idlib chỉ trong một ngày. Đây là điều mà khủng bố và các nhóm vũ trang không hề mong muốn; do đó họ hết sức chống phá việc Nga và Thổ Nhĩ Kỳ thiết lập hành lang an toàn dọc M4.

Về chính trị và kinh tế-xã hội, M4 là tuyến đường quốc lộ huyết mạch ở phía bắc Syria, là trục cao tốc tây-đông, nối tỉnh Latakia ở ven bờ Địa Trung Hải, qua Idlib, tới Aleppo, al-Haskah, để sang Iraq, và ngược lại.

Trong 6 năm qua, các nhóm khủng bố và phiến quân đã phân chia địa bàn kiểm soát dọc tuyến đường cao tốc chạy suốt từ tây bắc tới đông bắc Syria.

Do đó, việc nối thông tuyến đường này không chỉ có ý nghĩa về mặt chấm dứt chiến sự trong thỏa thuận ngừng bắn và đánh dấu những lợi thế quân sự cực lớn cho Quân đội Syria (SAA); mà nó còn là sự biểu trưng cho hòa bình, kết nối tuyến giao thông kinh tế quan trọng suốt dọc các tỉnh phía bắc Syria với các hải cảng ở Địa Trung Hải.

Ba kịch bản cho tương lai của Idlib

Với sự chống phá quyết liệt của các nhóm phiến quân ở phía đông Idlib, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ không thể tiến hành hoạt động tuần tra chung trên tuyến đường M4 đoạn Latakia tới Idlib và đoạn từ Idlib đến Aleppo.

Việc mở cửa tuyến đường này cho giao thông dân sự đang gặp “khó khăn kép”, khó có thể tháo gỡ trong thời gian ngắn. Tương lai của thỏa thuận ngừng bắn Idlib đang phụ thuộc chủ yếu vào việc Moscow và Ankara có lập được vùng đệm hay không. Theo giới phân tích, sẽ có 3 kịch bản chính cho Idlib trong thời gian tới.

Kịch bản thứ nhất: Thổ Nhĩ Kỳ tự dẹp yên phiến quân tạo lợi thế cho mình

Nếu HTS, NFL, TIP và các nhóm phiến quân khác rút khỏi khu vực dọc theo phía bắc và phía nam của đường cao tốc M4, hành lang an toàn sẽ được thiết lập và các cuộc tuần tra chung Nga-Thổ sẽ triển khai thuận lợi.

Trong trung hạn, điều này sẽ cho phép làm giảm leo thang tình hình ở phía bắc Lattakia và ở phía nam và phía đông của Idlib, dẫn tới việc một lệnh ngừng bắn vĩnh viễn có thể sẽ được thiết lập trong khu vực.

Nếu các nhóm phiến quân không chịu thỏa hiệp, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tạm dừng kế hoạch ngừng bắn để thực hiện một nỗ lực quân sự nhằm dẹp yên các nhóm vũ trang cứng đầu.

Ankara làm điều đó để củng cố ảnh hưởng của mình trong khu vực và sử dụng nó như một con bài thương lượng trong các cuộc đàm phán về một thỏa thuận chính trị cho Syria. Nếu không đạt được thỏa thuận như vậy, Thổ Nhĩ Kỳ có thể chuyển hướng sang sáp nhập các vùng đất này vào lãnh thổ của mình.

Kịch bản thứ hai: Phiến quân không rút lui, Nga-Syria tiếp tục giải phóng Idlib

Các nhóm cực đoan không chịu rút lui và duy trì lực lượng dọc theo đường cao tốc M4, làm cho khu vực an ninh chỉ được tạo ra trên danh nghĩa.

Các cuộc tuần tra chung giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ trong khu vực sẽ trở nên bất khả thi vì mối đe dọa liên tục từ các cuộc tấn công từ phiến quân. Nếu vẫn tiến hành các cuộc tuần tra, rất có thể sẽ dẫn đến thương vong cho lực lượng Cảnh sát quân sự (Quân cảnh) Nga.

Nếu điều này xảy ra, Moscow có thể sẽ trấn áp bằng việc nối lại chiến dịch ném bom trên không quy mô toàn diện.

Sau đó, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn sẽ có được cơ hội cuối cùng để tự vô hiệu hóa các nhóm liên kết với al-Qaeda. Nếu điều này không xảy ra, Quân đội Syria sẽ tiếp tục hoạt động quân sự với sự hỗ trợ toàn diện của Nga, để giải phóng hoàn toàn Idlib.

Kịch bản thứ ba: Cuộc chiến cuối cùng mang lại hòa bình vĩnh viễn

Giới lãnh đạo Nga và Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn hiểu được triển vọng của kịch bản thứ hai. Do đó, nếu các nhóm phiến quân không rút lui, Ankara và Moscow sẽ trì hoãn các cuộc tuần tra chung. Họ sẽ cùng làm việc để đóng băng xung đột trên tiền tuyến và tìm ra một số giải pháp chấp nhận được cho vấn đề.

Trong ngắn hạn, điều này có thể sẽ giúp duy trì lệnh ngừng bắn; nhưng trong trung hạn, cách tiếp cận này chắc chắn sẽ dẫn đến một sự leo thang quân sự mới.

Thỏa hiệp chính trị giữa chính quyền Damascus và cái gọi là “đối lập ôn hòa” ở tỉnh Idlib là không thể xảy ra, nếu khu vực này thực tế nằm trong tay những kẻ khủng bố. Hòa bình sẽ chỉ đến sau chiến dịch quân sự cuối cùng.

Nguyễn Ngọc