Tranh luận nóng

Chiến tranh vùng Vịnh: Mỹ-Iran đang ở thế cưỡi hổ

Chủ Nhật, 26/04/2020 20:04

(Quan hệ quốc tế) - Nguy cơ chiến tranh vùng Vịnh là không cao bởi cả Mỹ và Iran đều không muốn chiến tranh nhưng cũng không muốn thể hiện mình là “kẻ thua cuộc”.

Trong tuần qua, nguy cơ xung đột Trung Đông đã gia tăng đáng kể sau khi Iran tuyên bố phóng thành công vệ tinh quân sự lên quỹ đạo bằng tên lửa đẩy tương tự công nghệ tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh cho hải quân Mỹ bắn hạ tất cả các tàu Iran gây nguy hiểm cho chiến hạm Mỹ.

Vậy nguy cơ bùng phát chiến tranh ở vịnh Ba Tư là có thật hay không và mức độ của nó là như thế nào?

Cả hai bên chẳng ai muốn chiến tranh

Tuy nhiên, chuyên gia Andrei Baklitsky, cố vấn của Trung tâm nghiên cứu tư vấn độc lập về quan hệ quốc tế tại Nga (PIR), lại nghi ngờ về khả năng mệnh lệnh bắn vào các tàu Iran của Tổng thống Donald Trump sẽ được hải quân Hoa Kỳ thực hiện.

“Thông điệp trên mạng xã hội của người đứng đầu Nhà Trắng không phải lúc nào cũng phản ánh tình trạng thực sự của vấn đề. Khi các nhà báo hỏi điều gì sẽ thay đổi sau khi Trump ra lệnh, các tướng lĩnh Mỹ ngập ngừng rồi nói: “Đến nay chưa có thay đổi nào” – chuyên gia Baklitsky nói.

Ông Baklitsky cho rằng, nếu các tàu Iran thực sự đe dọa Hải quân Hoa Kỳ, chúng chỉ đơn giản là đã bị đánh chìm. Nhưng các tàu của Iran vẫn bình an vô sự, điều này cho thấy nguy cơ là không cao. Bên cạnh đó, người Mỹ không muốn tham gia vào bất kỳ cuộc phiêu lưu nào, đặc biệt trong bối cảnh lực lượng của hải quân Mỹ đang bị căng kéo rất mỏng.

Hiện nay, các thành viên thủy thủ đoàn của tàu sân bay USS Theodore Roosevelt bị nhiễm virus corona, ở Vịnh Ba Tư hiện có một tuần dương hạm, nhưng Mỹ không thể điều hết lực lượng đến bờ biển Iran vì sự hiện diện ở các hướng khác cũng là cần thiết, ví dụ như ở hướng Trung Quốc.

Theo ông Baklitsky, trong cuộc đối đầu với Iran, yếu tố thời gian không có lợi cho Hoa Kỳ.

Trước hết là Washington đã áp đặt các lệnh trừng phạt, đe dọa bắn vào các tàu Iran, thậm chí gây ra vụ ám sát tướng Soleimani; nhưng Tehran vẫn phóng tên lửa vào căn cứ Mỹ, vẫn tỏ thái độ uy hiếp đối với tàu Mỹ ở Vịnh Ba Tư và không có ý định từ bỏ hành vi khiêu khích.

Hơn nữa, vào tháng 10 Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc sẽ phải cân nhắc dỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với Iran; còn tháng sau đó là bẩu cử Tổng thống Mỹ. Những căng thẳng có thể xuất hiện để lôi kéo sự chú ý của cử tri đối với những chính sách của ông Trump, nhưng nó chính là con dao hai lưỡi, nếu bùng phát chiến tranh với Iran, dẫn đến những thiệt hại lớn của Mỹ.

Chien tranh vung Vinh: My-Iran dang o the cuoi ho
Nguy cơ chiến tranh Mỹ-Iran là có nhưng xác suất xảy ra lại không cao

Về phía Iran, chính quyền Tehran cũng không muốn tham gia cuộc chiến nóng bỏng này, trước hết là do chẳng nước nào muốn chiến tranh với một cường quốc mạnh như Mỹ.

Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ những khó khăn nội tại của đất nước này. Iran đang trải qua khủng hoảng về kinh tế xuất phát từ lệnh trừng phạt của Mỹ, dẫn đến những mâu thuẫn xã hội đang ngày càng trầm trọng; trong khi đại dịch Coronavirus đang hoành hành ở đất nước này, gây ra thiệt hại rất lớn về con người và của cải.

Hai đối thủ đang lên gồng nhưng không muốn đánh nhau thực sự

Ông Shamil Sultanov, chủ tịch Trung tâm nghiên cứu chiến lược thế giới “Nước Nga và thế giới Hồi giáo” nhận định, tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ về việc sẵn sàng bắn và tiêu diệt mọi tàu chiến Iran, đã gây ra nguy cơ thực sự về một cuộc đụng độ quân sự ở Vịnh Ba Tư.

Theo ông, mối đe dọa của Trump trên thực tế lại không phát sinh bởi tình hình ở Vịnh Ba Tư.

Ông Sultanov lưu ý rằng, trước đó Mỹ tuyên bố tàu Iran đang tiếp cận các tàu Mỹ ở khoảng cách không thể chấp nhận được, nhưng điều này chỉ là thứ yếu. Điều quan trọng nhất là tình hình đang phát triển bên trong Hoa Kỳ, tức là hành động “chuyển lửa ra nước ngoài” của Trump.

Cơ hội tái đắc cử của ông Trump vào tháng 11 đang giảm dần, tuy hiện nay ông ta là trung tâm của hoạt động thông tin. Trong liên quan đó, ông ta chỉ có một vài lựa chọn, mà một trong số lựa chọn đó là “thắng lợi trong cuộc chiến nhỏ”, ví dụ như những động độ quân sự trong phạm vi hạn chế.

Vì vậy, cần phải thận trọng với tuyên bố của một người có tích cách thất thường như Trump, chính quyền của ông ta và chính ông ta có thể thực hiện nhiều hành động khiêu khích khác nhau” - ông Sultanov khẳng định.

Ngoài ra, theo ông Sultanov, hiện tại, bên trong Iran cũng đang có tình huống cực kỳ phức tạp, có thể dẫn đến những đụng độ quân sự.

Trong phe chiếm đa số ở Mezhlis sau cuộc bầu cử vừa qua, có “những cái đầu nóng nảy, hiếu chiến, sẵn sàng tiến hành những hành động chủ động khiêu khích hoặc sẵn sàng đáp trả bằng biện pháp quân sự. Do đó, xung đột quân sự có thể bắt đầu từ những cái đầu nóng và những va chạm ngoài  ý muốn.

Theo quan điểm của ông Sultanov, lần đầu tiên sau gần 2 năm qua, sự kết hợp của hai yếu tố này [cả từ phía Mỹ lẫn Iran] thực sự tạo ra nguy cơ đe dọa về một cuộc đụng độ quân sự, một cuộc chiến tranh mới ở Vịnh Ba Tư.

Tuy nhiên, một số chuyên gia quân sự lại đánh giá rằng, tuy nguy cơ xung đột quân sự giữa Mỹ với Iran là có, nhưng xác suất bùng phát lại không cao, bởi thực chất lời qua tiếng lại giữa hai bên chỉ là sự “ăn miếng trả miếng”, bởi không ai muốn mình bị cho là kẻ thua cuộc.

Những hành động đáp trả của cả hai bên là “rất chừng mực” và đều có những tuyên bố mang tính chất “giới hạn phạm vi” để chừa cho đối thủ một con đường tránh bị mất mặt quá đáng. Điều này chúng ta có thể thấy rõ trong đợt Mỹ sát hại tướng Qassem Soleimani ở thủ đô Baghdad của Iraq hôm 03/01, dẫn đến việc Iran phóng tên lửa đáp trả ngay sau đó.

Cả hai bên đều không muốn gia tăng căng thẳng nhưng cũng không dám thể hiện mình là “kẻ nhu nhược”. Do đó, cuộc đấu tranh vẫn tiếp tục, nhưng sẽ khó  chuyển hóa thành chiến tranh, bởi những tổn thất không thể gánh chịu là điều mà cả hai bên đều đã thấy trước.

Thiên Nam