Tranh luận nóng

Mỹ tìm hư danh, Nga thực dụng tại Trung Đông

Thứ Hai, 21/09/2020 07:27

(Quan hệ quốc tế) - Nga đã tỏ ra "cao tay" trong việc tự xác định được chỗ đứng và tầm ảnh hưởng của mình ở trung tâm của các cuộc khủng hoảng và xung đột.

Giải Nobel Hòa bình của Tổng thống Trump

Christian Tybring-Gjedde, thành viên cực hữu của Nghị viện Na Uy, ngày 9/9 cho biết ông đã đề cử Tổng thống Mỹ Donald Trump cho giải thưởng Nobel Hòa bình năm 2021, đồng thời dẫn chứng những nỗ lực của Tổng thống Trump trong việc thiết lập thỏa thuận hòa bình giữa Israel và Các Tiểu Vương quốc Arập Thống nhất (UAE).

Ngày 15/9, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã có bản thỏa thuận vừa được ký kết tại Nhà Trắng.

Christian Tybring-Gjedde, cũng là người đứng đầu đoàn đại biểu Na Uy tại Hội đồng Nghị viện NATO, đã ca ngợi Trump vì “nỗ lực kiến tạo hòa bình giữa các quốc gia, hơn hẳn những ứng cử viên khác được đề cử giải Nobel Hòa bình”.

My tim hu danh, Nga thuc dung tai Trung Dong
Tổng thống Mỹ D. Trump tại lễ ký kết thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Israel với UAE và Bahrain

Trên thực tế, không thể phủ nhận vai trò của ông chủ thứ 45 của Nhà Trắng trong việc thúc đẩy Nhà nước Do Thái và hai Vương quốc Hồi giáo vùng Vịnh ký kết thỏa thuận bình thường hóa quan hệ ngoại giao. Trước UAE và Bahrain, Israel từng ký Thỏa thuận Oslo hồi năm 1993 với Palestine hay Hiệp định hòa bình với Jordan 1 năm sau đó. Tuy nhiên, việc Israel và 2 nước vùng Vịnh bình thường hóa quan hệ lần này giúp ông Trump giành được thắng lợi quý báu trong bối cảnh Mỹ liên tiếp bị thất bại ngoại giao trong thời gian gần đây.

Giới phân tích quốc tế cho rằng, ông Trump đã tranh thủ lễ ký kết thỏa thuận tại Nhà Trắng để phô trương thành quả ngoại giao mà ông khẳng định sẽ còn to lớn hơn nữa. Khi tiếp đón Thủ tướng Israel Netanyahu, ông Trump nhấn mạnh: "Chúng ta đã tiến rất xa với khoảng 5 nước, 5 quốc gia Arab khác. Ít nhất là 5 hay 6 nước sẽ sớm đến với chúng ta. Chúng tôi đã nói chuyện với họ".

Ông Trump thậm chí còn dự đoán sau khi tái đắc cử tổng thống, Iran cũng sẽ cố gắng đàm phán với Mỹ. Tờ Le Monde của Pháp cho rằng phát biểu của ông Trump về "bình minh của một vùng Trung Đông mới" chính là nhằm cho thấy hình ảnh của một chủ nhân Nhà Trắng là tác nhân của "hòa bình và ổn định" tại Trung Cận Đông.

Tuy nhiên, theo báo New York Times, do việc ông Trump có một loạt hành động gây tranh cãi trong những lĩnh vực khác, nên ông khó có khả năng đoạt giải. Cho dù vậy, việc ông được đề cử cũng góp phần gây tiếng vang cho thông điệp kiến tạo hòa bình, nội dung chủ chốt gần đây trong chính sách đối ngoại của ông Trump trước thềm cuộc bầu cử tổng thổng Mỹ vào tháng 11 tới.

My tim hu danh, Nga thuc dung tai Trung Dong
Tổng thống  Trump 

Bên cạnh đó, giới phân tích cũng chỉ ra một loạt thất bại ngoại giao của ông Trump như việc Washington bị cô lập tại Liên hợp quốc về vấn đề Iran, thất bại trong chiến dịch ủng hộ nhân vật đối lập Venezuela Juan Guaido, và đặc biệt là hồ sơ hạt nhân Triều Tiên. Dù đã dồn nhiều sức lực và có tới 3 cuộc gặp với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, ông Trump vẫn không đạt được thành quả như mong đợi.

Những thất bại này đi kèm với hình ảnh nước Mỹ xấu đi một cách đáng kể trên thế giới và càng trở nên tồi tệ hơn vào năm 2020 qua cách xử lý đại dịch COVID-19. Thăm dò của Trung tâm Nghiên cứu Pew ngày 15/9 vừa qua cho thấy tại Pháp, số người ưa thích nước Mỹ là 31%, còn tại Đức là 26%. Tại các nước đồng minh thân cận của Mỹ, tỷ lệ này cũng rất thấp: Anh (41%), Nhật Bản (41%), Australia (33%) và Canada (35%).

Sự thực dụng của người Nga

Trong khi đó, giới phân tích quốc tế đặc biệt chú ý tới các bước đi của Nga ở Trung Đông thời gian qua. Dù không có cả mong muốn lẫn năng lực tài chính hay năng lực quân sự để thực sự thay thế Mỹ tại khu vực Trung Đông, song Nga đã tỏ ra "cao tay" trong việc tự xác định được chỗ đứng và tầm ảnh hưởng của mình ở trung tâm của các cuộc khủng hoảng và xung đột, đồng thời tự thiết lập vai trò trung gian hòa giải không thể thiếu được với cái giá phải trả tương đối thấp.

Điều này có thể thấy rõ nhất tại Syria và Libya, nơi Nga và các cường quốc khu vực khác đã kiểm soát được những biến động chính trị và quân sự phức tạp, trong khi Mỹ lại tập trung vào các chiến dịch chống khủng bố. Những nỗ lực của Nga để trở thành nhân tố chủ chốt trong cả cuộc xung đột Israel-Palestine và tại Lebanon ít được nhắc đến hơn.

My tim hu danh, Nga thuc dung tai Trung Dong
Binh sĩ Nga tại Syria

Việc Nga can thiệp thành công vào Syria hồi năm 2015 là cơ sở để Moscow gia tăng hiện diện tại Trung Đông. Trong khi Mỹ thất bại trong những nỗ lực nhằm thiết lập một liên minh với Nga để chống lại các nhóm thánh chiến Hồi giáo tại Syria hồi tháng 9/2016 - một thỏa thuận ngầm đảm bảo để Tổng thống Syria Bashar al Assad tiếp tục duy trì quyền lực và cho phép Nga có thể chú tâm vào những vấn đề khác - thì Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất tổ chức một hội nghị thượng đỉnh tại Moscow giữa Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel vào tháng 12/2017, động thái vốn dẫn đến việc chính quyền Palestine cắt đứt mọi liên hệ với Mỹ, bao gồm cả mối quan hệ an ninh với Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), quan hệ giữa Palestine và Nga đã được tăng cường đáng kể.

Đích thân Tổng thống Abbas đã dẫn đầu một đoàn đại biểu cấp cao thăm Nga vào đầu năm 2018 nhằm thảo luận về một định dạng đa phương mới cho các cuộc thương thuyết giữa Israel và Palestine mà Nga đóng vai trò trung tâm trong định dạng này. Đến nay, việc tham vấn gần gũi với tất cả các phe nhóm người Palestine vẫn được duy trì với việc Nga thúc ép các tổ chức này hợp nhất lại theo một chương trình chính trị của Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO).

Tháng 7/2020, một quan chức cấp cao của Hamas là ông Moussa Abu Marzuk đã tuyên bố chỉ có Nga mới có thể giúp người Palestine chống lại Mỹ, trong khi Bộ trưởng Ngoại giao Palestine Riyad al-Maliki phát biểu hồi tháng 6/2020 rằng: “Chúng tôi tin tưởng Tổng thống Vladimir Putin… Palestine sẵng sàng đối thoại với Israel thông qua hình thức hội nghị trực tuyến và dưới sự bảo trợ của Nga”.

My tim hu danh, Nga thuc dung tai Trung Dong
Nga đang "dạo bước" ở Trung Đông

Sự hiện diện ngày càng gia tăng của Nga tại Lebanon diễn ra ồ ạt sau khi Moscow can thiệp thành công ở Syria, nơi Lebanon cũng dính líu hàng thập kỷ. Một báo cáo điều tra năm 2019 của tờ Novaya Gazeta (Báo Mới) cho thấy một chiếc máy bay thương mại có liên quan đến Yevgeny Prigozhin, ông chủ trên danh nghĩa của lực lượng “Wagner” được cho là do Cục Tình báo Quân sự Nga (GRU) chỉ đạo, đã thực hiện các chuyến bay hàng tháng tới Beirut, ít nhất là kể từ tháng 12/2016, để từ đây có thể tới Syria hoặc châu Phi.

Theo giới phân tích, nếu liên hệ với các tuyên bố về việc ông Igor Sergun - người đứng đầu GRU - qua đời bất thường vào tháng 1/2016 tại Lebanon chứ không phải tại Moscow, có bằng chứng gián tiếp cho thấy Beirut chính là một trung tâm chiến dịch của các hoạt động của Nga tại Trung Đông.

Những diễn biến cho thấy, Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể đang theo đuổi danh hiệu Nobel Hòa bình hơn là lợi ích địa thực tế tại Trung Đông. Ông Trump cũng thể hiện rõ mong muốn được tiếp bước những người tiền nhiệm từng nhận được giải thưởng này gồm Tổng thống Barack Obama năm 2009, Tổng thống Theodore Roosevelt năm 1906, Tổng thống Woodrow Wilson năm 1920 và Tổng thống Jimmy Carter năm 2002. Tuy nhiên, Nga lại đang tự kiến tạo và nhận lấy những phần thưởng thực tế hơn tại khu vực này.

Đông Triều