Tranh luận nóng

Nước Mỹ có vực dậy được uy tín, đáng tin?

Thứ Tư, 09/12/2020 13:31

(Quan hệ quốc tế) - Việc Mỹ rút khỏi vị thế dẫn đầu là một lịch sử mà ông Biden không thể xóa bỏ vì Mỹ đã mất uy tín.

Ông Biden sẽ cứu nước Mỹ?

Trang mạng của Viện chính sách chiến lược Australia (ASPI) mới đây có bài phân tích về nước Mỹ, trong đó nhấn mạnh các bạn bè và đồng minh hiện đang rất hoài nghi Mỹ. Bài viết mỉa mai rằng “tất cả các tổng thống đều nói dối, nhưng chưa bao giờ ở mức độ mà có thể khiến niềm tin bị suy sụp đến như vậy”.

Theo ASPI, các cuộc thăm dò quốc tế cho thấy quyền lực mềm để tạo sức hút cho Mỹ đã bị suy yếu nghiêm trọng dưới thời Tổng thống Donald Trump. Do đó, câu hỏi đặt ra là liệu Tổng thống đắc cử Joe Biden có thể khôi phục lại được niềm tin dành cho nước Mỹ hay không?

Nuoc My co vuc day duoc uy tin, dang tin?
Nước Mỹ vẫn chưa chính thức có ông chủ Nhà Trắng nhiệm kỳ mới sau cuộc bầu cử tốn kém nhất lịch sử

Phân tích về Tổng thống Trump, ASPI nhấn mạnh ông là một vị tổng thống khác biệt so với các tổng thống Mỹ còn lại. Chức vụ tổng thống là vị trí đầu tiên của ông trong chính phủ sau khi trải qua một sự nghiệp trong một thế giới được mất ngang nhau của ngành bất động sản ở Thành phố New York và trên truyền hình, nơi những tuyên bố “thái quá” thu hút sự chú ý của truyền thông và giúp kiểm soát chương trình.

Ngược lại, ông Biden là một chính trị gia mà ASPI đánh giá là “đĩnh đạc” với bề dày kinh nghiệm về chính sách ngoại giao được tích lũy qua nhiều thập kỷ làm việc tại Thượng viện và 8 năm làm phó tổng thống. Trang phân tích Australia tỏ ra hào hứng khi bình luận rằng, kể từ sau cuộc bầu cử, những tuyên bố và các quyết định bổ nhiệm đầu tiên của ông Biden đã có một sự tác động mang tính đảm bảo với các đồng minh.

Theo ASPI, vấn đề của ông Trump với các đồng minh không phải là khẩu hiệu “Nước Mỹ trước tiên” bởi nhiệm vụ mà các tổng thống được giao phó vốn là thúc đẩy lợi ích quốc gia. Vấn đề là cách mà một vị tổng thống xác định lợi ích quốc gia.

Bài viết dẫn lời cựu Cố vấn An ninh của Nhà Trắng John Bolton cho rằng ông Trump đôi khi nhầm lẫn giữa lợi ích quốc gia và lợi ích chính trị và tài chính của cá nhân ông. Trong khi đó, nhiều tổng thống Mỹ từ thời Harry Truman đã áp dụng một quan điểm rộng rãi về lợi ích quốc gia và không hề lẫn lộn nó với lợi ích của mình.

Nuoc My co vuc day duoc uy tin, dang tin?
Nhiều đồng minh của Mỹ công khai bày tỏ hy vọng vào ông Biden

ASPI cũng cáo buộc chính quyền của ông Trump khinh mệt các mối quan hệ đồng minh và chủ nghĩa đa phương và đã liên tục thể hiện thái độ này tại các cuộc họp của G7 hoặc NATO. Việc ông Trump rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Paris về chống biến đổi khí hậu và Tổ chức Y tế Thế giới cũng đã reo giắc sự hoài nghi về bổn phận của Mỹ trong việc xử lý các mối đe dọa toàn cầu xuyên quốc gia như là biến đổi khí hậu và đại dịch.

Từ những liệt kê trên và đề cập tới kế hoạch của ông Biden nhằm đưa Mỹ trở lại các tổ chức và hiệp ước quốc tế, ASPI cho rằng trong ngắn hạn ứng cử viên của đảng Dân chủ này có thể lấy lại niềm tin cho nước Mỹ. Tuy nhiên, điều mà ông Biden phải đối mặt lại là một cuộc khủng hoảng còn sâu sắc hơn khi nhiều đồng minh đang đặt câu hỏi về nền dân chủ Mỹ. ASPI không loại trừ khả năng nước Mỹ lại có một lãnh đạo như ông Trump vào năm 2024 hay 2028.

Kỳ vọng nửa vời vào nước Mỹ

Ông Biden cam kết “xây dựng lại nước Mỹ tốt đẹp hơn” để thúc đẩy phục hồi kinh tế, nước Mỹ cần khẩn trương cài đặt lại vai trò quốc tế của mình. Trang phân tích Project-syndicate cho rằng “việc Joe Biden được bầu làm tổng thống tiếp theo của Mỹ là một tin tuyệt vời cho thế giới”.

Theo trang này, so với các vấn đề đối nội, chính quyền của ông Biden sẽ gặp ít trở ngại hơn khi nói đến chính sách đối ngoại, nơi các tổng thống Mỹ có nhiều không gian và thời gian hơn. Ông Biden được cho là có quan điểm kiềm chế, tỉnh táo hơn so với các thành viên khác trong nội các của Obama vốn ủng hộ mạnh mẽ sự can thiệp ở nước ngoài và sử dụng vũ lực.

Nuoc My co vuc day duoc uy tin, dang tin?
Ông Biden tiếp nối chính sách của ông Trump (trái) không đưa quân Mỹ tham chiến ở nước ngoài trong suốt nhiệm kỳ của mình?

Giả định được nêu ra là nếu ông Biden được làm theo cách của mình, Mỹ đã không can thiệp vào Libya hồi năm 2011 và Tổng thống Obama khi đó đã tránh được điều mà ông mô tả là sai lầm tồi tệ nhất trong nhiệm kỳ tổng thống khi để quốc gia Bắc Phi chìm trong hỗn loạn. Nhưng cũng chính ông Biden hồi năm 2002 đã bỏ phiếu ủng hộ cuộc chiến tranh Iraq. Sau đó, ông Biden đã thừa nhận sai lầm của mình và nói rõ rằng chính quyền của ông sẽ tránh các cuộc phiêu lưu đơn phương ở nước ngoài.

Có ý kiến cho rằng hy vọng ông Biden cứu vãn các thỏa thuận quốc tế là không khả thi. Trật tự thế giới thời hậu Trump dường như sẽ là sự trở lại của cuộc cạnh tranh giữa các khối năm 1945, chứ không phải là sự hưng phấn tự do thời hậu Chiến tranh Lạnh.

Ngay khi bắt đầu, chính quyền của ông Biden sẽ phải lao tâm khổ tứ để hàn gắn những "vết thương" trong lòng nước Mỹ và cải thiện những điểm yếu cốt lõi của nước Mỹ, vốn bị đại dịch COVID-19 phơi bày rõ ràng. Ngay cả khi có năng lực vô hạn, chính quyền của ông Biden cũng không thể quay ngược được đồng hồ.

Nuoc My co vuc day duoc uy tin, dang tin?
Dù ai làm ông chủ Nhà Trắng, nước Mỹ sẽ luôn đề cao sức mạnh quân sự và lợi ích quốc gia của mình

Trong những năm 1990 và 2000, khi Mỹ là cường quốc kinh tế, quân sự và ngoại giao vô song trên thế giới, logic của tư tưởng bá chủ tự do rất thuyết phục. Tuy nhiên, trong thế giới đa cực đang thay đổi nhanh chóng ngày nay, điều đó không còn nữa. Nước Mỹ đã rút lui khỏi vị trí lãnh đạo toàn cầu rất lâu trước khi ông Trump nhậm chức.

Mặc dù chủ nghĩa biệt lập của ông Trump thường được miêu tả là dị thường, nhưng nó phản ánh một luồng tư tưởng của người Mỹ vốn hình thành từ thời lập quốc. Nếu tàu ngầm Đức không tấn công các tàu buôn Mỹ năm 1917, Mỹ có thể đã đứng ngoài Thế chiến I. Tương tự, chỉ khi Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng vào tháng 12/1941, Mỹ mới tham gia Thế chiến II.

Sau chiến tranh, Mỹ nỗ lực gìn giữ hòa bình (bằng cách triển khai quân đội) và khôi phục sự thịnh vượng ở châu Âu (bằng cách thực hiện Kế hoạch Marshall) do lo ngại Liên Xô, chứ không phải ý thức về nghĩa vụ đạo đức. Cũng vì lợi ích của nước Mỹ mà người tiền nhiệm của ông Trump là Barack Obama, và thậm chí là cựu Tổng thống George W. Bush, đã từng bước thu hẹp "dự án bá chủ" trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Giống như ông Trump, cả Obama và Bush đều bày tỏ sự thất vọng về việc các đồng minh trong NATO không chia sẻ gánh nặng với Mỹ một cách tương xứng.

Theo những lý lẽ trên thì giới phân tích quốc tế cho rằng việc Mỹ rút khỏi vị thế dẫn đầu là một lịch sử mà ông Biden không thể xóa bỏ vì Mỹ đã mất uy tín vì các cuộc chiến tranh và những điểm yếu nội tại.

Thành Minh