Tranh luận nóng

Ông Lukasheno bỗng nói chuyện tình nghĩa với Nga

Thứ Bảy, 15/08/2020 19:09

(Quan hệ quốc tế) - Ông Lukashenko thay đổi thái độ khi kêu gọi Nga bảo vệ Belarus và nhà nước liên minh vốn bị ông coi là phải hội nhập do áp lực.

Tỉnh đòn trước phương Tây?

Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko ngày 15/8 cho biết, ông muốn nói chuyện với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, đồng thời cảnh báo các cuộc biểu tình trên đường phố không chỉ là mối đe dọa đối với Belarus.

Hãng thông tấn Belta của Belarus dẫn lời Tổng thống Lukashenko nêu rõ: "Cần liên lạc với (Tổng thống) Putin để tôi có thể nói với ông ấy ngay bây giờ, do đây không còn là mối đe dọa chỉ đối với Belarus nữa. Việc bảo vệ Belarus hiện nay cũng quan trọng như bảo vệ toàn bộ không gian của chúng ta, nhà nước liên minh này và là ví dụ điển hình cho các nước khác... Phần lớn những người lang thang trên đường phố không hiểu điều này".

Ong Lukasheno bong noi chuyen tinh nghia voi Nga
Tổng thống Belarus A. Lukashenko tái đắc cử sau cuộc bỏ phiếu ngày 9/8 vừa qua

Phát biểu trên cho thấy ông Lukashenko dường như thay đổi thái độ đối với nhà nước liên minh Nga-Belarus mà mới đây ông còn cho rằng phải hội nhập do “áp lực”. Ông Lukashenko đã tái đắc cử Tổng thống Belarus sau cuộc bầu cử ngày 9/8 vừa qua với hơn 80% số phiếu ủng hộ, song phải đối mặt với các cuộc biểu tình kiểu Maidan và sức ép từ phương Tây ngày càng gia tăng.

Truyền thông Nga cho biết ngày 14/8, tại thủ đô Minsk của Belarus, trên Quảng trường Độc lập, nơi đặt trụ sở Ủy ban Bầu cử Trung ương và Chính phủ, cảnh sát chống bạo động (OMON) đã hạ các tấm khiên chắn của họ. Trong khi đó RIA Novosti cho biết binh sĩ Bộ Nội vụ Belarus đã đẩy lui những người biểu tình ra khỏi trụ sở Chính phủ.

Cùng ngày 14/8, Ngoại trưởng 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã nhất trí soạn thảo một danh sách các mục tiêu ở Belarus là đối tượng của một vòng trừng phạt mới nhằm phản ứng với các diễn biến sau cuộc bầu cử mà Tổng thống Lukashenko đã tái đắc cử. Theo Ngoại trưởng Ba Lan Jacek Czaputowicz, phần lớn các ngoại trưởng EU đều muốn áp đặt các lệnh trừng phạt đối với những cá nhân chịu trách nhiệu tổ chức cuộc bầu cử Tổng thống ở Belarus và sử dụng bạo lực chống lại những người phản đối sau sự kiện này.

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo ngày 13/8 tuyên bố, Washington hy vọng hợp tác với EU về vấn đề Belarus. Phát biểu với phóng viên trong chuyến thăm tới Slovenia, Ngoại trưởng Pompeo bày tỏ "tin tưởng rằng EU và Mỹ có chung mối quan ngại về những gì đã và đang xảy ra tại Belarus, và tôi hy vọng chúng tôi có thể cùng nhau phối hợp" giải quyết cuộc khủng hoảng.

Cũng trong cuộc họp báo chung với ông Pompeo, Thủ tướng Slovenia Janek Jansa kêu gọi tiến hành một cuộc bầu cử mới tại Belarus. Theo nhà lãnh đạo Slovenia, giải pháp hòa bình duy nhất cho cuộc khủng hoảng hiện nay tại Belarus là tổ chức lại bầu cử với sự hiện diện dày đặc của các phái bộ quan sát quốc tế.

Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Jens Stoltenberg ngày 10/8 đã “lên án” tình trạng bạo lực và bày tỏ nghi ngờ về tính công bằng của cuộc bầu cử tổng thống tại Belarus. Trong một tuyên bố được phát đi từ trụ sở NATO tại Brussels, ông Stoltenberg nói các đồng minh NATO đã bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về cách thức tiến hành cuộc bầu cử tổng thống ở Belarus và lên án việc sử dụng bạo lực để đáp lại những người biểu tình ôn hòa.

Ong Lukasheno bong noi chuyen tinh nghia voi Nga
Hãng tin TASS của Nga từng khẳng định phương Tây lo ngại viễn cảnh hội nhập giữa Nga và Belarus

Phát biểu mang tính cảnh báo lần này của ông Lukashenko đối với Nga không phải là mới. Trước thềm cuộc bầu cử ngày 9/8 vừa qua, nhà lãnh đạo Belarus cũng từng tuyên bố Nga không muốn mất Belarus, quốc gia mà theo ông là đồng minh cuối cùng của Nga.

Phát biểu trên kênh truyền hình Belarus 1 hồi cuối tháng 6, ông Lukashenko nói: “Đương nhiên, họ không muốn mất Belarus về kinh tế. Tuy nhiên trên hết là về chính trị, bởi mất Belarus là đòn mạnh nhất giáng vào chính sách đối nội của Nga”.

Ông Lukashenko cũng cho biết: “Đồng minh duy nhất còn lại của Nga là Belarus. Tôi thường nói (với Tổng thống Nga Vladimir) Putin điều này: Tôi hiểu ngài, ngài không thể mất Belarus. Tôi hiểu ngài cũng không thể chiến đấu để giữ Belarus? Bởi đã bắt đầu quá trình ép Nga ra khỏi các thị trường rất cận biên - Liên minh châu Âu (EU), Ukraine”.

Lựa chọn khó khăn cho Nga

Ngày 14/8, Văn phòng Tổng công tố LB Nga cho biết 32 công dân Nga bị bắt giữ ở Belarus và bị cáo buộc là lính đánh thuê đã được trả về Nga. Belarus đã bắt giữ những người này vào tháng trước đồng thời tuyên bố họ tìm cách gây bất ổn trước thềm cuộc bầu cử tổng thống vào ngày 9/8. Nga bác bỏ việc họ sử dụng lính đánh thuê và cho biết những người này quá cảnh tại Belarus trên đường đến các nước khác.

Việc thả các công dân Nga có thể là bước “xuống thang” của ông Lukashenko trong tình hình hiện nay. Ông Lukashenko cũng cảm nhận được “ân tình” từ người đồng cấp Nga V. Putin vì chỉ một ngày sau cuộc bầu cử, Điện Kremlin cho biết Tổng thống Putin đã gửi điện chúc mừng người đồng cấp Belarus A. Lukashenko, đồng thời bày tỏ hy vọng về "sự phát triển hơn nữa trong quan hệ Nga-Belarus mang lại lợi ích chung trong mọi lĩnh vực".

Ong Lukasheno bong noi chuyen tinh nghia voi Nga
Tổng thống Nga V. Putin ngày 15/8 đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Belarus A. Lukashenko

Cũng theo Điện Kremlin, Tổng thống Putin đánh giá cao những đóng góp của Tổng thống Lukashenko đối với sự phát triển hơn nữa của mối quan hệ song phương trong tất cả các lĩnh vực, làm sâu sắc thêm hợp tác trong khuôn khổ Nhà nước liên minh cũng như tăng cường các quá trình hội nhập trong Liên minh kinh tế Á-Âu (EAEU), Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) cũng như các mối quan hệ chính trị-quân sự trong khuôn khổ Tổ chức Hiệp ước an ninh tập thể (CSTO).

Ngay sau khi ông Lukashenko bày tỏ mong muốn nói chuyện với ông Putin, hai nhà lãnh đạo đã có cuộc điện đàm. Hãng tin Belta của Belarus chỉ cho biết nội dung cuộc điện đàm là về “tình hình đang diễn ra bên trong và xung quanh Belarus”.

Về phần dư luận tại Belarus, chuyên gia về chính sách đối ngoại Yevgeny Preigerman, người sáng lập kiêm Giám đốc Hội đồng Đối thoại Minsk về chính sách đối ngoại, cho rằng các điều kiện địa chính trị đã thay đổi mạnh mẽ nên quan hệ giữa Belarus và Nga sẽ thay đổi bất kể kết quả bầu cử hiện nay như thế nào.

Theo ông, thỏa thuận bí mật về Nhà nước liên minh vốn là nền tảng cho quan hệ song phương giữa Nga và Belarus được ký kết vào nửa sau của những năm 1990 đã không còn sức sống. Thỏa thuận này được ký kết trong bối cảnh địa chính trị phức tạp của giai đoạn lịch sử đó, nhưng ngày nay chúng đã thay đổi hoàn toàn và vì vậy quan hệ hai nước đồng minh đang thay đổi.

Chuyên gia Belarus Preigerman nói: "Nếu chúng ta tích cực tham gia vào quá trình đối đầu giữa phương Tây và Nga, thì với quy mô đất nước nhỏ bé và vị thế không đáng kể của chúng ta, nhiều điều sẽ xảy ra mà chúng ta không được biết và không mong muốn, chúng ta gần như có thể trở thành bệ đỡ cho va chạm (giữa phương Tây và Nga). Nhiều năm trước, một lập luận như vậy có vẻ khó tin nhưng từ tình hình với Ukraine, chúng tôi thấy rằng đây không phải là một trò đùa".

Ong Lukasheno bong noi chuyen tinh nghia voi Nga
Ông Lukashenko đang rất cần sự ủng hộ từ phía Nga

Về phía Nga, Tổng Giám đốc Hội đồng Chính sách Đối ngoại Nga (RIAC) Andrey Kortunov nhận định quan hệ giữa Nga và Belarus đang xấu đi sau những vụ việc căng thẳng gần đây. Ông Kortunov cho rằng quan hệ giữa hai nước đồng minh đang bị tác động bởi cả nhân tố chủ quan lẫn khách quan nhưng nhấn mạnh Belarus vẫn đặc biệt quan trọng đối với Nga về mặt đối ngoại.

Chuyên gia Kortunov cũng cảnh báo về phản ứng "cứng rắn" có thể xảy ra của Nga, trong đó có các bước đi kinh tế. Tuy nhiên, ông cho rằng những bước như vậy là một "con dao hai lưỡi" vì sự suy thoái và sụp đổ của Nhà nước Liên minh bắt đầu cũng sẽ là một thất bại lớn trong chính sách đối ngoại của Nga.

Còn theo đánh giá của Viện SWP (Đức), Nga đang hướng ánh nhìn về Belarus bởi những diễn biến tại Belarus có liên quan trực tiếp đến tình hình chính trị tại Nga và nền chính trị của hai nước gắn bó mật thiết với nhau. Theo giới chuyên gia Đức, Belarus được coi là đồng minh thân cận nhất của Moscow và là trụ cột quan trọng trong chính sách của Nga ở khu vực lân cận. Trên thực tế, Nga đã trợ cấp cho nền kinh tế và nhà nước Belarus trong suốt hơn 2 thập kỷ qua.

Cũng theo Viện SWP, dù bất đồng chính trị giữa Nga và Tổng thống Belarus ngày càng tăng, Moscow vẫn kiên định ủng hộ ông Lukashenko bất chấp tình hình chính trị bất ổn gần đây ở Belarus. Người Đức nhận định, nếu tình trạng bất ổn lan rộng và thực sự làm tê liệt Belarus, không loại trừ khả năng Nga phải có hành động. Tuy nhiên, lời cảnh báo là Nga có thể phải chịu khoản chi phí rất lớn và gánh chịu thiệt hại khác từ hành động của mình.

Thành Minh