Tranh luận nóng

Quyết rút quân khỏi Afghanistan, Mỹ 'bỏ của chạy lấy người'?

Thứ Hai, 10/08/2020 07:12

(Quan hệ quốc tế) - Khi Taliban vẫn xem thỏa thuận đã ký với Mỹ chỉ như tờ giấy trắng, mà Lầu Năm Góc vẫn rút quân, chứng tỏ Mỹ quyết "bỏ của chạy lấy người"....

Quân đội Mỹ xúc tiến kế hoạch cắt giảm lực lượng ở Afghanistan

Ngày 8/8, kênh truyền hình Fox News đã cho đăng tải bài trả lời phỏng vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper về việc quân đội Mỹ đã có kế hoạch cắt giảm quân số ở Afghanistan xuống dưới mức 5.000 vào cuối tháng 11 này.

Theo người đứng đầu Lầu Năm Góc, kế hoạch cắt giảm lực lượng của quân đội Mỹ ở Afghanistan là hiện thực hóa chủ trương của chính phủ Mỹ nhiệm kỳ 57 mà Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố trước đó.

Cụ thể, ngày 3/8, mạng tin tức Anxios đăng tải bài trả lời phỏng vấn của Tổng thống Trump, trong đó người đứng đầu Nhà Trắng cho hay Mỹ đang lên kế hoạch cắt giảm quân số tại Afghanistan, từ mức 8.600 hiện nay xuống còn khoảng 4.000 binh sĩ.

Tuyên bố của vị tổng thống doanh nhân hoàn toàn trái ngược với chiến lược mới của Mỹ tại Afghanistan và khu vực Trung Á được chính ông công bố hồi tháng 8/2017, mà việc tăng quân Mỹ hiện diện tại xứ A-phú-hãn là một phần trong chiến lược này. 

Quyet rut quan khoi Afghanistan, My 'bo cua chay lay nguoi'?
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper

Thực ra, kể từ khi công bố chiến lược mới của Mỹ tại Afghanistan và khu vực Trung Á, chính quyền Tổng thống Trump luôn có những động thái ngược lại, khi liên tục kêu gọi rút binh lính Mỹ ở Afghanistan để giảm thiểu gánh nặng chi tiêu quốc phòng.

Để thực hiện điều đó cũng đồng nghĩa "dẹp bỏ" chiến lược của mình tại Afghanistan và vùng Trung Á, chính quyền Donald Trump đã tái khởi động và đẩy nhanh tiến trình đàm phán với Taliban, nhằm sớm rút chân khỏi vũng lầy A-phú-hãn.

Kết quả là hồi tháng 2 vừa qua, Thỏa thuận Mỹ-Taliban đã được ký kết, mà theo đó Mỹ rút hết quân khỏi Afghanistan vào năm 2021, đổi lại Taliban cam kết đàm phán với Chính phủ Afghanistan nhằm kết thúc cuộc chiến đã kéo dài gần hai thập kỷ này.

Giữa tháng 7 vừa qua, Washington chính thức xác nhận đã thực hiện giai đoạn đầu của thỏa thuận hòa bình mà Mỹ đã ký với Taliban, khi thực hiện việc rút quân khỏi 5 căn cứ quân sự ở Afghanistan.

Tuy nhiên, giai đoạn hai của Thỏa thuận Mỹ-Taliban đã không diễn ra suôn sẻ như ý muốn của Washington khi đàm phán giữa Chính phủ Afghanistan với Taliban liên tục bị trì hoãn, bởi bất đồng giữa 2 bên về trao đổi tù nhân và kiềm chế bạo lực.

Đặc biệt, theo báo cáo của LHQ về tình hình Afghanistan, thì lực lượng Taliban vẫn duy trì quan hệ với tổ chức khủng bố Al Qaeda - đối tượng mà Taliban phải có trách nhiệm "trừng trị", theo thỏa thuận đã ký với Mỹ.

Dù Lầu Năm Góc sau đó cũng xác nhận điều này, nhưng rõ ràng Washington không thể không giật mình trước việc Taliban vẫn duy trì quan hệ với Al Qadae, vì nó chẳng khác gì một cú tát lật mặt Mỹ và Mỹ đã dính cú lừa lịch sử của Taliban.

Trong bối cảnh Thỏa thuận Mỹ-Taliban không được đối phương thực hiện triệt để và hòa bình tại xứ A-phú-hãn còn rất xa vời, vậy mà Lầu Năm Góc vẫn lên kế hoạch cắt giảm quân số tại Afghanistan, khiến dư luận rất hoài nghi về động thái này. 

Quyet rut quan khoi Afghanistan, My 'bo cua chay lay nguoi'?
Taliban đã đánh sập mọi thế cờ của Mỹ ở Afghanitan

Mỹ đã chấp nhận thất bại?

Cho đến giờ phút này Mỹ không thể phủ nhận mình đã hoàn toàn thất bại trong cuộc chiến tại Afghanistan, mà nguyên nhân là do Washington sai lầm cả về chiến lược và chiến thuật, cả khi lật đổ Taliban cũng như khi hòa giải với Taliban.

Thứ nhất, về chiến lược. Mỹ muốn xóa xổ Taliban nhưng lại biến Afghanistan thành đất sống và đất diễn cho Taliban

Có thể thấy, tại Afghanistan, sau khi lật đổ chế độ của Taliban và xác lập một bàn cờ chính trị mới, Mỹ chỉ tập trung vào các yếu tố cấu thành nền tảng sức mạnh cứng mà bỏ quên các yếu tố cấu thành nền tảng sức mạnh mềm cho nhà nước Afghanistan.

Trong khi đó - theo lịch sử các học thuyết chính trị - sức mạnh một quốc gia được cấu thành bởi nền tảng sức mạnh cứng gồm Thể chế chính trị và Chủ quyền quốc gia, và nền tảng sức mạnh mềm gồm Cộng đồng dân tộc và Văn hoá dân tộc.

Nhưng cho đến nay tất cả các lực lượng chính trị thân Mỹ tại Afghanistan đều thiếu chủ thuyết chính trị - giá trị tinh thần của cộng đồng dân tộc, phát huy bản sắc của văn hoá dân tộc, tạo hình nên ý thực hệ cốt lõi cho một quốc gia.

Có thể khẳng định đây là sai lầm chết người trong chiến lược của Mỹ tại Afghanistan và nhờ lỗ hổng thiếu chủ thuyết của các lực lượng thân Mỹ mà Taliban nhanh chóng hồi sinh và mở rộng tầm kiểm soát ở xứ A-phú-hãn.

Trước đây, khi Taliban giành thế thượng phong tại Afghanistan trong thập niên 1990, thì Mỹ - vốn hỗ trợ các lực lượng Hồi giáo chống Liên Xô - đã làm ngơ trước sự hà khắc của chính quyền Taliban.

Nhưng sau khi xảy ra vụ khủng bố kinh hoàng ngày 11/9/2001, Mỹ lại chĩa mũi dùi vào Taliban, rồi cho quân tấn công Afghanistan, lật đổ chính quyền của Taliban. Rõ ràng đây là một sự trở mặt của Washington mà Taliban không dễ tha thứ.

Sau khi hồi sinh và thể hiện được tầm ảnh hưởng, việc đầu tiên mà Taliban tiến hành chính là báo thù Mỹ. Với việc nắm được nền tảng quyền lực mềm, nhóm phiến quân còn nhận được sự giúp sức của nhiều lực lượng trong việc báo thù Mỹ. 

Quyet rut quan khoi Afghanistan, My 'bo cua chay lay nguoi'?
Việc Mỹ tiêu diệt Bin Laden không hề làm suy giảm quan hệ Al Qaeda với Taliban

Thứ hai, về chiến thuật. Mỹ đàm phán và ký kết trực tiếp thỏa thuận với Taliban và nhờ Taliban 'xử' IS-Al Qaeda

Đàm phán và ký kết trực tiếp thoả thuận với Taliban là thất bại của Mỹ, trong đó nhờ Taliban giúp "xử" IS-Al Qadae là sai lầm nghiêm trọng của Washington. Bởi Mỹ trao cho Taliban một nhiệm vụ bất khả thi khiến hòa bình cho Afghanistan luôn rất xa vời.

Làm sao mà Taliban làm điều đó và có thể làm điều đó, ngoại trừ cả Al Qadae và IS cùng được tham gia vào tiến trình chính trị Afghanistan, nghĩa là cả 3 tổ chức khủng bố này đều có mặt trong bàn cờ chính trị tương lai của Afghanistan.

Taliban không ngăn Al Qadae và IS sử dụng Afghanistan làm nơi ẩn náu để tiến hành các vụ tấn công khủng bố, vì khi Al Qadae và IS không thể sống và diễn ở A-phú-hãn thì Taliban không còn đường lùi, thậm chí như cá nằm trên thớt của Washington.

Khi Washington mệt mỏi và nôn nóng rút khỏi Afghanistan đã tạo cơ hội báo thù cho Taliban, nên nhóm phiến quân này đã chơi trò hai mặt. Một mặt cam kết với Mỹ từ bỏ Al Qadea, một mặt cam kết với Al Qadae duy trì quyết tâm chống Mỹ.

Với "kinh nghiệm" thực hiện các cuộc khủng bố trên đất Mỹ và ở những nơi có lợi ích Mỹ, mà đặc biệt là sự kiện ngày 11/9, rõ ràng Al Qadae có thể giúp Taliban báo thù Mỹ tốt nhất, nên quan hệ Taliban-Al Qadae mang cả tính cộng hưởng lẫn cộng sinh.

Theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc công bố hồi đầu tháng 7, Taliban vẫn tiếp tục duy trì liên kết với Al Qaeda trong nỗ lực phá hoại chính phủ Afghanistan, duy trì tấn công các lực lượng Mỹ và các mục tiêu phương Tây. Thật bẽ bàng với Mỹ.

Để tránh bị bẽ mặt, tình báo Mỹ đã cáo buộc tình báo Nga treo thưởng cho Taliban để nhóm phiến quân này giết hại người Mỹ tại Aghanistan. Nhưng qua những gì diễn ra đã chứng tỏ việc đổ lỗi cho tình báo Nga chỉ là cách Mỹ chữa thẹn mà thôi.  

Quyet rut quan khoi Afghanistan, My 'bo cua chay lay nguoi'?
Mỹ đã quyết bỏ của chạy lấy người, bất chấp hòa bình cho xứ A-phú-hãn còn rất xa vời

Bởi đâu cần tới "yếu tố Nga" mới có thể thúc đẩy Taliban báo thù Mỹ, mà thực tế là do Washington nôn nóng rút chân khỏi vũng lầy A-phú-hãn để tránh nhận thêm hậu quả từ sai lầm và thất bại sau 20 năm, nên tìm cách đổ vấy cho Nga.

Khi việc đổ lỗi cho Nga bị lộ tẩy, trong khi Taliban vẫn xem thỏa thuận đã ký với Mỹ chỉ như tờ giấy trắng, vậy mà Lầu Năm Góc vẫn lên kế hoạch rút quân, chứng tỏ Washington đã chấp nhận sai lầm và thất bại, rồi quyết "bỏ của chạy lấy người".

Thực ra, không chỉ tại Afghanistan, mà trong tất cả các bàn cờ chính trị Mỹ sắp đặt thời hậu Chiến tranh Lạnh, Washington đều thất bại, và nguyên nhân không khó nhận diện là xuất phát từ việc Washington quá lạm dụng uy lực Mỹ, lãng quên uy tín Mỹ.

Ngọc Việt