Tranh luận nóng

Washington khuấy động không gian hậu Xô Viết, Putin sẵn nước cờ?

Thứ Ba, 31/12/2019 18:00

(Quan hệ quốc tế) - Dù có khuấy động không gian hậu Xô Viết thì Mỹ cũng khó tạo thế cờ tại khu vực này, nói gì tới lật thế cờ của Nga....

CNN dẫn tin từ Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết, Ngoại trưởng Mike Pompeo sẽ đến Ukraine vào ngày 3/1/2020 và dự kiến gặp Tổng thống Volodymyr Zelensky cùng Bộ trưởng Ngoại giao, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine.

Ngoài Ukraine, Ngoại trưởng Mike Pompeo dự kiến sẽ đến Cộng hòa Síp và đặc biệt là Belarus, Kazakhstan, Uzbekistan. Điều đó cho thấy dường như chuyến công du của cựu Giám đốc CIA lần này là nhằm khuấy động không gian hậu Xô Viết.

Chuyến thăm của ông Pompeo diễn ra sau khi ở Belarus Kazakhstan và Uzbekistan có những chuyển động chính trị mà có thể được Washington nhận diện là có lợi cho việc Mỹ gạt dần tầm ảnh hưởng của Nga trong không gian hậu Xô Viết.

Tuy nhiên, theo giới phân tích, ông Pompeo sẽ trắng tay như ông Bolton hồi tháng 8 đến Belarus, hoặc Mỹ sẽ không thu được kết đáng kể nào trong việc thách thức Nga qua chuyến công du của Ngoại trưởng Mỹ tới Trung-Nam Âu và Trung Á lần này.

Washington khuay dong khong gian hau Xo Viet, Putin san nuoc co?
Liệu Ngoại trưởng Mike Pompeo có thể giúp Mỹ khuấy động không gian hậu Xô Viết?

Thứ nhất, với Belarus

Giới phân tích cho rằng, Belarus chưa thể và không thể lệch chuẩn Nga, dù chính quyền Minsk có nhiều kế hoạch-hành động tạo ra những chuyển động chính trị đặc biệt tại Belarus, từ kinh tế đến chính trị, từ đối nội đến đối ngoại.

Điều đầu tiên mà Minsk luôn phải lưu ý là dù người Nga chỉ chiếm 11,4% trong tổng dân số Belarus, nhưng lại có tới 72% người dân nước này nói tiếng Nga tại gia đình, trong khi tỷ lệ sử dụng tiếng Belarus chỉ là 11,9%.

Chứng tỏ mọi chuyển động chính trị-xã hội tại Belarus đều mang nặng "yếu tố Nga", có sự tác động mạnh mẽ bởi "yếu tố Nga". Cho nên cả đời sống chính trị và đời sống xã hội tại Belarus dù có thay đổi thì cũng không thể lệch "chuẩn Nga".

Bên cạnh đó, hậu quả từ EuroMaidan - hiện thực hoá "khát vọng Tây tiến" của chính quyền Kiev rồi biến Ukraine thành bãi chiến trường - là lời cảnh báo cho người dân Belarus về chính sách bài Nga khi chính quyền "hướng Tây".

Thời gian qua, chính quyền Tổng thống Lukashenko đã có những cải cách chính trị, nhất là tạo điều kiện để người dân bày tỏ chính kiến, giúp đời sống chính trị Belarus cởi mở hơn, làm giảm cho sự lệch pha giữa đời sống chính trị và đời sống xã hội.

Trong khi đó, lợi ích mà đất nước Belarus, người dân và doanh nghiệp Balerus khai thác được từ Nga và từ quan hệ Nga-Belarus quá lớn, chưa đối tác nào có thể thay thế được trong bối cảnh hiện nay.

Nên biết là tỷ trọng thương mại với Nga chiếm 51% tổng giá trị thương mại Belarus, với EU chiếm 27%, còn với Mỹ không đáng kể. Chính quyền Minsk có kế hoạch cơ cấu lại theo tỷ trọng : 1/3 với Nga, 1/3 với EU và 1/3 với phần còn lại của thế giới.

Dù vậy, cho đến nay việc cơ cấu và cân bằng lại cán cân thương mại giữa Belarus với các đối tác vẫn chưa thể xác lập. Điều đó một phần do các mối quan hệ phát triển không theo tính toán của Minsk, một phần do lợi ích từ Nga gần như mặc định.

Chính sách của chính quyền Tổng thống Putin hướng tới đảm bảo lợi ích cho Belarus đã tạo ra sự cộng hưởng lợi ích đặc biệt. Chẳng hạn Nga gia hạn cung cấp 24 triệu tấn dầu/năm và giảm giá khi đốt cho Belarus trong 2 năm 2018 và 2019.

Washington khuay dong khong gian hau Xo Viet, Putin san nuoc co?
Cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ John Bolton đã không thể tạo đột phá cho quan hệ Mỹ-Belarus

Cứ hình dung Belarus được hưởng giá khí đốt ưu đãi của Nga, dù có tăng, song mới chỉ bằng khoảng 2/3 giá khí đốt của Ukraine, là có thể nhận thấy lợi ích mà người dân, doanh nghiệp và đất nước Belarus có được từ Nga lớn như thế nào.

Ngoài ra, Nga còn dành cho Belarus những gói hỗ trợ tín dụng hàng tỷ USD mà lại không có những điều kiện triệt buộc như các định chế tài chính do Mỹ-phương Tây cầm trịch đặt ra với Ukraine.

Với thực tế như vậy, tác động từ Mỹ khó có thể khiến Belarus lệch chuẩn Nga, bởi nếu mạo hiểm chắc chắn Minsk phải trả giá. Vì vậy, dù sóng gió có làm sứt mẻ phần nào quan hệ Belarus-Nga, song không thể làm xoay chiều cho quan hệ song phương.

Thứ hai, với Kazakhstan và Uzbekistan

Cho đến lúc này, có thể khẳng định rằng Washington chưa đủ khả năng tạo ra đột biến tại không gian hậu Xô Viết, mà nguyên nhân nằm trong ngay mưu đồ và phương cách thực hiện mưu đồ của họ.

Có thể nhận diện, Mỹ hướng tới những “anh em cũ của Nga” chỉ duy nhất muốn làm hại Moscow, từ đó biến những "anh em cũ của Nga" thành những thực thể phụ thuộc vào hệ quy chiếu Mỹ.

Điều này xuất phát từ quan điểm cho rằng Nga là thực thể kế thừa Liên Xô thì phải kế thừa cả sự thù địch của Mỹ-phương Tây. Đây được xem là sai lầm chiến lược của Washington và các đồng minh, mà đến nay không thể sửa chữa được.

Trót "phóng lao phải theo lao", vì vậy Washington quyết làm suy yếu Nga, mà kết thân với "những anh em cũ của Nga", rồi từ đó biến thành kẻ thù của nước Nga, là nhất cử lưỡng tiện.

Bên cạnh đó là việc Tổng thống Putin khôi phục sức mạnh Nga, nhanh chóng tạo đối trọng với Mỹ-phương Tây, kết thúc thế giới đơn cực xoay quanh trục Mỹ, khiến việc hạ gục Nga-Putin trở thành yêu cầu thường trực với mọi chính quyền ở Washington.

Khi nhận thấy việc cắm cờ NATO trên biên giới nước Nga có thể trở thành thảm hoạ thì Washington "dừng lại và suy nghĩ", rồi thực hiện các nước cờ nhằm biến những anh em cũ "giậu liền giậu, sân liền sân" với Nga thành "vùng đệm chống Nga".

Washington khuay dong khong gian hau Xo Viet, Putin san nuoc co?
Putin đã làm phá sản mưu kế ve sầu thoát xác của Washington trong ván cờ Armenia

Điều đó thể hiện qua khơi mào Cách mạng hoa Hồng ở Gruzia, Cách mạng Cam và EuroMaidan ở Ukraine, và gần đây là Cách mạng Nhung ở Armenia. Do đó, Mỹ tìm cách khơi mào cách mạng quyền lực ở Kazakhstan, Uzbekistan là có thể báo trước.

Nghĩa là kích hoạt các chuyển động chính trị luôn là mở đầu cho các nước cờ, trước khi Washington tạo thế cờ, sắp đặt bàn cờ, và những chuyến công du của các yếu nhân Mỹ tới những bàn cờ tiềm năng luôn là bắt đầu cho ván cờ mới của Mỹ.

Trong khi đó Washington lại luôn lấy lợi ích chính trị làm thước đo cho thành công của các nước cờ, vì mục đích của Mỹ trong các ván cờ là biến “những anh em cũ của Nga” thành kẻ thù của nước Nga.

Mà lợi ích chính trị luôn không thể lượng hoá, trong khi “những người anh em cũ của Nga” phải đánh đổi nhiều lợi ích kinh tế có được từ Nga, khiến họ luôn "mất nhiều hơn được". Dù bài Nga cực đoan nhưng họ chỉ nhận được những lợi ích kinh tế ít ỏi.

Điều đó được chứng minh rõ qua việc "những người anh em xa" cho Kiev-Maidan "uống nước lã cầm hơi" để chống Nga, hay gần đây là Mỹ kêu gọi Nga không tuyệt giao với Gruzia, vì Mỹ không thể bù đắp cho Gruzia lợi ích có được từ Nga.

Không những vậy, kiểu hành xử “qua cầu rút ván” luôn là mối nguy cho bất cứ thực thể nào khi không còn đáp ứng lợi ích cho phương Tây. Nghĩa là nếu "bỏ Nga chạy theo Mỹ" thì chẳng khác nào đổi lợi ích thực tế lấy lợi ích mơ hồ.

Đây là cảnh báo nghiêm khắc cho những "anh em cũ của Nga" trước ảnh hưởng của vòng xoáy Mỹ mà có thể biến độ lệch pha với Moscow thành sự lệch chuẩn Nga. Vì "gió Tây" không hẳn là gió lành.

Trước thực tế đó, không khó để cho Tổng thống Putin đọc vị chuyến đi khuấy động không gian hậu Xô Viết của Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo và chắc chắn "quái kiệt Putin" sẽ có sẵn nước cờ phá thế cờ mà Washington muốn tạo ra tại khu vực này.

Bởi lẽ trong cả 5 ván cờ mà Moscow đấu với Washington là Gruzia, Ukraine, Syria, Armenia và Venezuela, đối phương luôn là bên xuất chiêu trước, nhưng Nga nhanh chóng làm chủ thế cờ, rồi trở thành đạo diễn ván cờ.

Washington khuay dong khong gian hau Xo Viet, Putin san nuoc co?
Sau chuyến công du của cựu Giám đốc CIA Pompeo tới không gia hậu Xô Viết, Tổng thống Putin là có dịp chúc mừng Tổng thống Trump?

Như vậy, dù có khuấy động không gian hậu Xô Viết thì Mỹ cũng khó tạo thế cờ tại khu vực này, nói gì tới lật thế cờ của Nga. Còn cựu Giám đốc CIA Pompeo thì sẽ lại trắng tay như cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Bolton trong chuyến thăm Belarus.

Theo giới phân tích, Moscow luôn có "thuốc giải các độc tố phát ra từ mũi tên của Washington". Thuốc giải đó chính là các nước cờ có sẵn của Tổng thống Putin trong việc ngăn chặn Washington đặt "dây cháy chậm" trên biên giới nước Nga.

Ngọc Việt