Tranh luận nóng

Trung Quốc ngập trong bẫy nợ của chính mình?

Thứ Bảy, 23/05/2020 07:37

(Tin tức 24h) - Bắc Kinh có nguy cơ mất luôn nguồn tiền đầu tư vào các dự án "nợ khó đòi" trong chuỗi Vành đai - Con đường. 

Theo báo cáo do Hiệp hội Tài chính Quốc tế (IIF) công bố trong tháng 5, Trung Quốc hiện là chủ nợ lớn nhất của các nước thu nhập thấp trên thế giới.

Trung Quoc ngap trong bay no cua chinh minh?
Trung Quốc có thể không thu lại được nợ từ sáng kiến Vành đai-Con đường.

Số dư nợ của nước này tăng từ 875 tỷ USD năm 2004 lên 5,5 nghìn tỷ USD năm 2019 nhưng khoản nợ này hiện khó mà thu hồi được.

Đa số con nợ của Trung Quốc đến từ các quốc gia nằm trong chuỗi sáng kiến "Vành đai- Con đường" (BRI), chủ yếu là các dự án về hạ tầng, năng lượng và liên lạc. BRI được tô vẽ là một dự án đầy tham vọng nhằm xây dựng một mạng lưới phức hợp gồm các tuyến đường sắt, đường bộ và đường biển trải dài từ Trung Quốc đến Trung Á, Châu Phi và Châu Âu.

Dự án cũng nhằm thúc đẩy thương mại toàn cầu và phát triển hạ tầng địa phương với khoản vay ưu đãi không kèm theo quá nhiều điều kiện như các tổ chức quốc tế cho vay khác. Do đó, các dự án của Trung Quốc đã nhận được rất nhiều lời chào đón, đặc biệt từ các quốc gia châu Phi.
 
Nhưng đến khi thực hiện dự án, các công trình của Trung Quốc mới thực sự phát sinh vấn đề.

Dự án Hành lang kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC) nối cực Tây Trung Quốc với biển Ả Rập là một ví dụ. Nhận mức đầu tư khủng lên tới 62 tỷ USD để phát triển cảng biển, đường bộ, đường sắt, đường ống kết hợp cùng sân bay lớn nhất Parkistan và hàng chục nhà máy nhằm sản xuất, vận chuyển lượng hàng hóa lớn đến cảng biển Gwadar – vùng đất nằm ở phía Nam Parkistan, phát triển kinh tế địa phương và là một mắt xích quan trọng trong kế hoạch phát triển hàng hải của Trung Quốc nói riêng hội nhập vào tuyến giao thông đường biển của thế giới. Nhưng đã 7 năm trôi qua kể từ khi ra đời, dự án này chưa mang lại giá trị kinh tế như sứ mệnh của nó.

Chưa kể, CPEC đã liên tục bị phía Pakistan trì hoãn vì thiếu kinh phí. Sau khi dịch bệnh COVID-19 khiến nền kinh tế thế giới suy thoái, nước này đã phải gửi tín hiệu cho Bắc Kinh biết, họ không có khả năng thanh toán các khoản nợ.

Ngoại trưởng Pakistan Makhdoom Shah Hussain Qureshi, quốc gia đồng minh truyền thống của Trung Quốc, được gọi là “anh em sắt thép”, vào tháng trước đã gọi điện cho Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đưa ra yêu cầu khẩn cấp và hy vọng trong tình trạng nền kinh tế ở Pakistan đang suy thoái mạnh, Trung Quốc có thể thực hiện tái cơ cấu khoản nợ hàng tỷ USD họ vay của Trung Quốc.

Malaysia đang đàm phán lại các điều khoản về dự án đường sắt do Trung Quốc đầu tư, trong khi đã hủy dự án đường ống trị giá 3 tỷ USD.

Tại Kenya, dự án nhà máy điện 2 tỷ USD được Trung Quốc cấp vốn bị tòa án bắt tạm dừng xây dựng.

Dự án đường sắt cao tốc 6 tỉ USD ở Indonesia nối Jakarta và Bandung phải hoạt động cầm chừng khi việc vận chuyển vật tư từ Trung Quốc bị hoãn lại do đại dịch. 

Nếu tiếp tục duy trì việc trả nợ đến hạn cho Bắc Kinh, các quốc gia nằm trong sáng kiến này sẽ đối mặt với một viễn cảnh không tưởng.

New York Times cho hay, nợ của Ethiopia đối với Trung Quốc chiếm 20% tổng sản lượng kinh tế hàng năm, ở Kyrgyzstan chiếm khoảng 40% và nợ của Djibouti đối với Trung Quốc thậm chí chiếm tới 80% tổng sản lượng kinh tế hàng năm.

Đó là lý do vì sao ngày càng nhiều quốc gia muốn Bắc Kinh xóa một phần hoặc tái cơ cấu các khoản nợ của họ.

Trung Quốc cũng gánh nợ kỷ lục

Vấn đề nợ chỉ là một phần câu chuyện. Điều các chuyên gia và nhiều nước lo ngại nhất lúc này là năng lực giải ngân của Trung Quốc cho các dự án trong BRI sau dịch bệnh.

Ngay cả trước khi COVID-19 bùng phát, dự án đầy tham vọng này đã quay cuồng vì tăng trưởng kinh tế chậm lại ở Trung Quốc, sự chỉ trích từ một số quốc gia đi vay và các nước phương Tây.

Virus corona đã khiến tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc trong quý đầu 2020 giảm 6,8% - mức giảm kỷ lục lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ.

Viết trên tạp chí The Diplomat, chuyên gia Plamen Tonchev thuộc Viện Quan hệ kinh tế quốc tế (Hi Lạp) nhận định kịch bản xấu nhất là Trung Quốc sẽ hết tiền cho các dự án trong BRI.

Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, Trung Quốc còn ghi nhận mức nợ tăng kỷ lục.  Viện Tài chính Quốc tế (IFF) ước tính tổng số nợ trong nước của Trung Quốc đã tăng gấp 317% GDP quốc gia trong quý I/2020, tăng từ mức 300% GDP hồi quý IV/2019 sau sự bùng phát đại dịch. Đây cũng là mức tăng nợ hàng quý lớn nhất trong lịch sử.

Còn theo số liệu từ Cục Quản lý Ngoại hối Trung Quốc, nợ nước ngoài bao gồm nợ bằng đồng USD đã đạt mức 2,05 nghìn tỷ USD vào quý IV/2019.

Trung Quoc ngap trong bay no cua chinh minh?
Trung Quốc sẽ xóa nợ cho các quốc gia nằm trong sáng kiến chiến lược?

Trong bối cảnh này, Trung Quốc đang ở tình thế tiến thoái lưỡng nan.  Một mặt, Bắc Kinh lo lắng rằng việc giảm, xóa nợ cho các nước con nợ sẽ kích nộ người dân trong nước. Mặt khác, họ lại lo lắng rằng khi nhiều quốc gia cáo buộc Bắc Kinh về dịch bệnh, các quốc gia con nợ có thể ngả sang phía đối lập.

Theo nghiên cứu từ Economist Intelligence Unit (EIU), xóa nợ diện rộng có thể tạo ra chu kỳ phản hồi tiêu cực, kìm hãm hoạt động cho vay của Trung Quốc nửa cuối năm nay và thậm chí cả năm 2021.

Phần lớn các khoản cho vay của Trung Quốc được thực hiện thông qua hai ngân hàng chính sách là Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc, cả hai đều là liên kết chặt chẽ với chính phủ Trung Quốc. Các ngân hàng này được chính phủ hỗ trợ. Vì thế, việc đàm phán lại vấn đề nợ sẽ có sự tham gia của yếu tố chính trị.

Ông Homin Lee, chiến lược gia vĩ mô châu Á tại ngân hàng tư nhân Thụy Sĩ đặt ra giả thiết Trung Quốc cuối cùng sẽ quay lại thỏa thuận và xóa nợ cho một vài nước tham gia sáng kiến BRI. Đây vẫn là chiến lược quan trọng của Trung Quốc trong con mắt của Chủ tịch Tập Cận Bình. Nếu có khả năng, Trung Quốc có thể xóa nợ cho một số dự án mà họ có cổ phần chiến lược cũng như lợi ích kinh tế trong trường hợp chương trình này thành công trong dài hạn.

Kim Hoa