Tranh luận nóng

Những bước gió trong trường ca của Phan Hoàng

Thứ Tư, 13/12/2017 15:20

(Góc nhìn văn hóa) - Bước gió truyền kỳ của Phan Hoàng (NXB Hội Nhà văn 2016) là trường ca trữ tình hiện đại, đậm chất suy tưởng.

Nhà thơ đã mượn gió để gửi gắm những thổn thức lòng mình trước cõi đời còn nhiều oan nghiệt, ngang trái. Liệu con đường nào có thể giải thoát mọi khổ đau, nghèo đói cho biết bao kiếp người còn nặng nhọc mưu sinh? Và con đường nào giảm thiểu tội lỗi để người và người đến với nhau, sống với nhau bằng hoa thơm tấm lòng? Hóa thân vào ngọn gió, những ước nguyện về cuộc sống tươi đẹp luôn thường trực thổn thức, ray rứt trong ngực của nhà thơ.

Đó là lý do vì sao trong thơ Phan Hoàng luôn khát khao có một con đường khác, một nơi chốn yên bình không có cảnh bom rơi đạn nổ để giảm tối thiểu những tổn thất, “tiết kiệm sông máu núi xương đại dương nước mắt”. Mấy ngàn năm lịch sử “chống chọi”, “giành lại” từng tấc đất đầy gian khổ, khốc liệt đã dựng nên dải đất hình chữ S uốn khúc hình rồng thể hiện ý chí mạnh mẽ, không ngừng vươn lên của con cháu Lạc Việt.

Nhưng đằng sau chiến công ấy, đằng sau giai điệu tự hào ấy là số phận thương đau của dân tộc. Tính chất tàn khốc đâu chỉ vì bom đạn gây nên thảm cảnh “từng giọt máu đào đổ xuống/ từng sinh mạng ngã xuống/ từng lớp người nằm xuống” mà nó còn hằn lên gương mặt người ở lại, những giọt nước mắt, nỗi đau cất giấu/nén vào bên trong, hi sinh tuổi xuân và cuộc đời trong mòn mỏi chờ đợi.

Và đó cũng là lý do để Phan Hoàng khẳng định điều khác biệt, rất riêng của dân tộc Việt: - Vòng quanh khắp hành tinh này/ không dân tộc nào/ không đất nước nào/ hiếm hoi thế hệ bình yên/ nối nhau quẫy đạp bóng đêm/ đứng lên/ chống chọi mười bốn cuộc ngoại xâm/ chống chọi mười bốn lần giông tố biên cương/ giành lại từng dấu chân giao chỉ/giành lại từng viên đá cuội in bóng chim lạc chim hồng/ giành lại từng hạt cát mang hình đảo chìm đảo nổi/ giành lại từng tia sáng cánh cò cánh vạc/ giành lại từng tiếng khóc bình yên tao nôi!// - Vòng quanh khắp trái đất/ không dân tộc nào/ không đất nước nào/ oằn vai/ gánh/ mười bốn cuộc chia ly không dám hẹn ngày về/ không dám tỏ bày nỗi nhớ niềm thương/ không biết cha con đối đầu/ không ngờ anh em bắn nhau/máu đỏ oán khóc sông/ xương trắng hờn than núi/ bao tinh hoa hoá thành cát bụi/ bao bà mẹ tim ngừng đập vẫn mở mắt đợi con/ bao người vợ úp mặt chờ chồng lửa lòng đông cứng!.

Ngôn từ sống động, nhiều động từ thể hiện tinh thần dũng cảm đối mặt/giáp mặt với cái chết (quẫy đạp, đứng lên, chống chọi, giành lại, oằn, gánh,...), hình ảnh thơ hết sức chân thực, đối lập giữa sự sống và cái chết, chiến tranh và hòa bình, cái bi và cái hùng, giữa quá khứ và hiện tại,... đã khắc họa khách quan mặt phải cũng như mặt trái của chiến tranh.

Bên cạnh sức sống, niềm tin của con người trong hoàn cảnh máu lửa là nỗi bi đát, nghiệt ngã và những di chứng của chiến tranh như vết thương lòng/ký ức nhức nhối ăn sâu vào tiềm thức, dai dẳng, đeo bám suốt cuộc đời người ở lại. Hình ảnh người mẹ vẫn chờ con về ngay cả khi trái tim chấm dứt sự sống, người vợ cô đơn, héo mòn ngóng trông chồng bất chấp tháng ngày ám ảnh tái tê lòng người là những bức họa ấn tượng về chứng tích chiến tranh.

Điều này minh chứng một tất yếu, chiến tranh đã đi qua, đã lùi xa nhưng hội chứng mà nó để lại vẫn tồn tại mãi mãi, con người vẫn tiếp tục đối mặt với những tàn tích của nó.

​Như thế, trong trường ca Bước gió truyền kỳ, “gió” là một tín hiệu thẩm mỹ đa nghĩa, độc đáo, giàu tính biểu trưng. Hình tượng “gió” là chất xúc tác, là động lực khơi nguồn cho những cảm xúc dồi dào, chân thành của nhà thơ; là cội nguồn của tinh thần yêu nước; là biểu tượng bất diệt của cả dân tộc...

Sức mạnh đó của Bước gió truyền kỳ như rót vào mỗi con chữ, mỗi câu thơ, thổi bùng lên ngọn lửa/hào khí yêu nước và thúc giục ý chí hành động thiết thực của triệu triệu trái tim người dân Lạc Việt. Xin mượn đoạn thơ đầy giá trị nhân văn của Phan Hoàng vừa thay lời kết vừa nhân thêm lòng biết ơn đến “người mở đường”:

Cảm ơn người mở đường,

hoá thân bước gió truyền kỳ

ta lang thang khắp mọi ngả đường Tổ quốc

uống dòng hào khí bi hùng ngàn năm

dòng hào khí đánh đổi tinh hoa lớp lớp người người

vẫy vùng thiên tai

hiên ngang chiến trận,

ta ngẩng đầu

nhoà nước mắt

khóc những sinh linh chưa kịp trọn hình hài hoá những vì sao mồ côi

khóc những gái trai chưa một ngày vợ chồng vẫn phiêu bồng khao khát

khóc những cỏ cây vươn xanh trở lại từ núi sông cắt chia hoang phế

khóc những cơn vượt thoát sinh tồn vĩ đại dòng giống rồng tiên

Hoàng Thụy Anh